बालरोग क्लिनिकल मार्गदर्शक - ब्रॅडफोर्ड व्हीटीएस
⚠️
सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वे २०२६:
सुधारित ट्रॅफिक लाइट प्रणालीसह NICE NG143 तापाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे. कावासाकी रोगाची ओळख अधिक सुधारित करण्यात आली आहे (NG143 2019 सुधारणा). ब्राँकियोलायटिससाठी ऑक्सिजन सॅचुरेशनची मर्यादा अद्ययावत करण्यात आली आहे (NG9 ऑगस्ट 2021). MART थेरपीच्या लवकर शिफारसींसह नवीन BTS/NICE/SIGN सहयोगी दम्याच्या मार्गदर्शक तत्त्वांचा समावेश आहे (NG245 नोव्हेंबर 2024).
👶

बालरोग क्लिनिकल मार्गदर्शक

जीपी प्रशिक्षणार्थींसाठी सर्वसमावेशक वैद्यकीय ज्ञान - ब्रॅडफोर्ड व्हीटीएस शैली

🍵

चहा-अनुकूल शिक्षण

तुमच्या कॉफी ब्रेकसाठी उत्तम असलेले पचायला सोपे तुकडे.

⏰

वेळेची कमतरता असलेल्या जीपी प्रशिक्षणार्थींसाठी

जलद संदर्भ मार्गदर्शिका आणि आवश्यक ज्ञान

🚩

धोक्याच्या चिन्हावर लक्ष केंद्रित केले

गंभीर चिन्हे आणि काळजी केव्हा करावी हे अधोरेखित केले आहे.

अद्ययावत केल्याची तारीख: मार्च २०२१ | मार्गदर्शक तत्त्वेः नाईस एनजी१४३ (२०२६), बीटीएस/नाईस/साइन एनजी२४५ (नोव्हेंबर २०२४)

📋 कार्यकारी सारांश

🎯 शिकण्यासारखे मुद्दे

  • एबीसी + रेड बर्ट पद्धतशीर मूल्यांकन दृष्टिकोन
  • ५ वर्षांखालील मुलांमधील तापासाठी छान ट्रॅफिक लाईट प्रणाली
  • आपत्कालीन औषधांचे डोस आणि कार्यपद्धती
  • गंभीर आजाराची धोक्याची चिन्हे
  • सुरक्षा जाळी आणि केव्हा संदर्भित करावे
  • सामान्य बाल विकास आणि वाढ मूल्यांकन
  • नवजात शिशुंची तपासणी आणि NIPE परीक्षा
  • बालपणातील लसीकरण वेळापत्रक

📊 संक्षिप्त माहिती

  • मुले = यूकेच्या लोकसंख्येच्या २०%
  • ३०% नियमितपणे उपस्थित राहणारे आहेत (वर्षातून ≥४ भेटी).
  • सरासरी जनरल प्रॅक्टिशनर (GP) दर ६ महिन्यांत ४००-६०० मुलांची तपासणी करतो.
  • सर्वात गंभीर आजार ५ वर्षांपेक्षा कमी वयात होतो
  • पालकांची अंतर्ज्ञानाची भावना सहसा बरोबर असते - ऐका!
  • ९०% मेनिन्गोकोकल आजार ५ वर्षांपेक्षा कमी वयात होतो.
  • ३% मुलांमध्ये तापामुळे येणारे झटके आढळतात.

📥 संसाधने आणि डाउनलोड्स

आवश्यक संसाधने आणि त्वरित संदर्भ साहित्य

मार्ग: बालरोगशास्त्र

🧠 ब्रेनी बाइट्स: बालरोगशास्त्रातील अत्यावश्यक ज्ञान

तुम्हाला बालरोगतज्ञ बनवणारे ज्ञानाचे मोती

✅ सुवर्ण नियम

  • •पालकांचे ऐका: त्यांना त्यांच्या मुलाबद्दल सर्वात जास्त माहिती असते - त्यांची अंतर्ज्ञानाची भावना सहसा बरोबर असते.
  • •मुले डुबकी मारून सावरू शकतात: ते सामान्य आहे. पण खाली जाऊन पुन्हा वर न येणे हे सामान्य नाही.
  • •आहार आणि द्रवपदार्थ: ओल्या डायपरबद्दल विचारा - जर १२ तासांपेक्षा जास्त वेळ ओले डायपर नसतील तर ही धोक्याची सूचना आहे.
  • •तपासणीला प्रतिरोधक? सतर्क आणि चंचल मुले तपासणीला विरोध करतात - तसे न झाल्यास, हा धोक्याचा इशारा आहे.
  • •संप्रेषण: पालकांसोबतच मुलाशीही बोला - वयानुसार योग्य संवादामुळे विश्वास निर्माण होतो.
  • ⚠️ मुलांमध्ये लवकर बदल होतो! गंभीर मुद्दा: बालरोगशास्त्र धोकादायक आहे, कारण मुले एका क्षणी ठीक असू शकतात आणि पुढच्याच क्षणी त्यांची प्रकृती झपाट्याने बिघडू शकते (आणि याउलटही होऊ शकते).

    नेहमी लक्षात ठेवा:
    • •सुरक्षिततेच्या संरक्षणाबद्दल स्पष्ट आणि सुस्पष्ट सल्ला द्या.
    • •माहिती गुंतागुंतीची असल्यास सूचना लिहून ठेवा.
    • •तुमच्या अंतर्ज्ञानावर विश्वास ठेवा
    • •खात्री नसल्यास दुसऱ्या तज्ञाचे मत घ्या.
    • •पालकांच्या अपेक्षा आणि चिंता विचारात घ्या

🧩 स्मरणशक्ती सहाय्यक

एबीसी + रेड बर्ट (आजारी मुलाचे मूल्यांकन):

एबीसी: सतर्कता, श्वासोच्छ्वास, रंग | रेड बर्ट: प्रतिसाद, डोळ्यांशी संपर्क, पिणे, श्वासोच्छ्वास, लघवी, पुरळ, तापमान

सॉक्रेटिस (वेदनांचे मूल्यांकन):

स्थान, सुरुवात, स्वरूप, प्रसार, संबंध, कालावधी, वाढवणारे घटक, तीव्रता

४ टी (सायनोटिक हृदयरोग):

टेट्रालॉजी ऑफ फॅलोट, ट्रान्सपोझिशन, ट्रायस्पिड ॲट्रेसिया, ट्रंकस आर्टेरियोसस

NIPE परीक्षा:

डोळे, हृदय, नितंब, वृषण (पुरुषांचे) - नवजात आणि अर्भकाची शारीरिक तपासणी

🎯 नैदानिक ​​निर्णय घेण्याची चौकट

बालरोगविषयक वैद्यकीय निर्णयांसाठी लाल, पिवळा, हिरवा दृष्टिकोन

डॉ. एडवर्ड स्नेलसन (सल्लागार बालरोगतज्ञ) यांचा महत्त्वाचा निष्कर्ष: बालपणीचे बहुतेक आजार इतके गतिशील असतात की, एखाद्या क्षणाचे चित्र पूर्णपणे विश्वसनीय ठरू शकत नाही. मुद्दा केवळ सध्याच्या स्थितीचा नाही, तर ती स्थिती कशी बदलत आहे आणि त्या माहितीचे तुम्ही काय करणार आहात याचा आहे.

Gहिरवे रुग्ण

व्यवस्थापन करण्यास सोपे - स्पष्ट निर्णयक्षमता

  • • साधा विषाणूजन्य श्वसनमार्गाचा संसर्ग
  • • सावधगिरीने वाट पाहणे
  • • योग्य सुरक्षा-जाळे
  • • पालकांना दिलासा

Rलाल रुग्ण

व्यवस्थापन करण्यास सोपे - स्पष्ट कृती आवश्यक

  • • मेनिनजायटिसची वैशिष्ट्ये
  • • बेंझिलपेनिसिलिन द्या
  • • ९९९ रुग्णवाहिका
  • • तात्काळ प्रवेश

Aअंबर रुग्ण

गुंतागुंतीचे निर्णय - यासाठी काळजीपूर्वक विचार करणे आवश्यक आहे.

  • • पूर्णपणे हिरवे नाही, पूर्णपणे लालही नाही
  • • आजाराच्या प्रगतीचा विचार करा
  • • अनेक व्यवस्थापन पर्याय
  • • जिथे गुंतागुंत आहे

निर्णय घेण्यातील प्रमुख घटक:

  • • पालकांचा आत्मविश्वास: ते योग्य पुनर्मूल्यांकनाची मागणी करू शकतात का?
  • • सुरक्षेसंबंधी चिंता: बाल संरक्षणासंबंधी काही समस्या आहेत का?
  • • शारीरिक मापदंड: सुधार नोंदवण्याची गरज आहे का (विशेषतः हृदयाच्या ठोक्यांमधील)?
  • • दुसरे मत: दुसऱ्या वैद्यकीय तज्ञाच्या मूल्यांकनाने काही फायदा होईल का?
  • • सुरक्षा जाळी: पालकांना गतिमान, सातत्यपूर्ण मूल्यांकन करण्यास सक्षम करा

लक्षात ठेवा: मुलांमध्ये झपाट्याने बदल होतात! बालरोगशास्त्र धोकादायक आहे, कारण मुले एका क्षणी ठीक असू शकतात आणि पुढच्याच क्षणी त्यांची प्रकृती झपाट्याने खालावू शकते (आणि याउलटही होऊ शकते). नेहमी स्पष्ट आणि सुस्पष्ट सुरक्षा-जाळ्यासारखा सल्ला द्या. माहिती गुंतागुंतीची असल्यास ती लिहून ठेवा.

🍼 शिशु आहार मार्गदर्शक तत्त्वे

बालकांच्या निरोगी विकासासाठी आवश्यक आहार पद्धती आणि प्रमाण

मुख्य तत्त्व: बाळं जसजशी मोठी होतात, तसतशी त्यांची दूध पिण्याची दिनचर्या अधिक नियमित होते आणि रात्री त्यांना दूध पिण्याची गरज न लागता ते जास्त वेळ झोपतात.

वयप्रति फीड व्हॉल्यूमवारंवारताटिपा
पहिले काही दिवस६-८ औंस (१८०-२३० मिली)दर 2-3 तासांनीथोडे थोडे, वारंवार खाद्य देणे
सुमारे 2 महिने६-८ औंस (१८०-२३० मिली)दर 3-4 तासांनीदिनचर्या स्थापित करणे
सुमारे 4 महिने६-८ औंस (१८०-२३० मिली)प्रत्येक आहाराच्या वेळीअधिक अंदाज लावता येण्याजोगा नमुना
सुमारे 6 महिने६-८ औंस (१८०-२३० मिली)दररोज 4-5 वेळास्तनपान सोडवण्याची प्रक्रिया सुरू होऊ शकते.

✅ पुरेसे पोषण मिळत असल्याची चिन्हे:

  • • नियमितपणे ओले होणारे डायपर (५ व्या दिवसानंतर दिवसातून किमान ६ वेळा)
  • • वजनात सातत्यपूर्ण वाढ
  • • फीड्समधील सामग्री
  • जागे असताना सतर्क आणि सक्रिय
  • • त्वचेचा चांगला रंग आणि पोत

🚩 धोक्याचे इशारे - खाण्यासंबंधी चिंता:

  • • १२ तासांपेक्षा जास्त काळ डायपर ओला नसावा
  • • नीट न खाणे किंवा खाण्यास नकार देणे
  • • अत्याधिक वजन घट (जन्माच्या वजनाच्या १०% पेक्षा जास्त)
  • • सुस्त किंवा जागे करणे कठीण
  • • सतत उलट्या होणे
  • • निर्जलीकरणाची लक्षणे

इतिहासावरील महत्त्वाचे प्रश्न:

  • • "खाद्य कसे चालले आहे?" - प्रथम खुला प्रश्न
  • • "ते किती घेत आहेत?" - विशिष्ट मात्रा
  • • "ते किती वेळा खातात?" - वारंवारतेचा नमुना
  • • "त्यांची लंगोट शेवटची ओली कधी झाली होती?" - शरीरातील पाण्याच्या प्रमाणाची स्थिती
  • • "उलट्या झाल्या का किंवा खाल्लेले अन्न बाहेर पडले का?" - धारणा
  • • "जेवणाच्या मधल्या वेळेत ते कसे असतात?" - समाधान
उत्कृष्ट बालरोग सेवा देण्यासाठी तुम्ही बालरोगतज्ञ असण्याची गरज नाही. तुम्हाला फक्त हे माहित असणे आवश्यक आहे की, केव्हा काळजी करावी, केव्हा उपचार करावेत आणि केव्हा पुढील उपचारांसाठी पाठवावे. बहुतेक मुले वेळेनुसार, प्रेमाने आणि योग्य आधाराने बरी होतात. तुमच्या वैद्यकीय निर्णयावर विश्वास ठेवा, पालकांचे ऐका आणि गरज पडल्यास सल्ला घेण्यास घाबरू नका.
— ब्रॅडफोर्ड व्हीटीएस क्लिनिकल गाईड

👶 सामान्य मूल

विकास, लसीकरण आणि नैदानिक ​​प्रक्रिया संदर्भ

👶 सामान्य मूल

सामान्य विकास, वाढ आणि वर्तन समजून घेणे

मुख्य तत्व:

सामान्य विकासात मोठी विविधता असते. केवळ स्वतंत्र विलंबांवर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी, विकासाच्या एकूण स्वरूपावर आणि वाटचालीवर लक्ष केंद्रित करा. पालकांची चिंता नेहमीच महत्त्वाची असते.

🧠 बाल विकास आणि वाढ मूल्यांकन

सामान्य विकास, वाढीचे निरीक्षण आणि काळजी केव्हा करावी

विकासात्मक टप्पे
वयसकल मोटरसूक्ष्म मोटर आणि दृष्टीभाषण आणि श्रवणसामाजिक आणि वैयक्तिक
6 आठवडेपालथे झोपल्यावर क्षणभर डोके वर उचलतोचेहरा/चमकदार वस्तूचा पाठलाग करतेकिलबिलाट आणि घुरघुरणेसामाजिक हास्य
3 महिनेपकडल्यावर डोक्यावर चांगले नियंत्रणहातात ठेवल्यावर खळखळाट क्षणभर धरून ठेवतोबडबड, हसणेआनंदाने हसते आणि किंचाळते
6 महिनेआधाराने बसतो, लोळतोवस्तू एका हातातून दुसऱ्या हातात हस्तांतरित करणेदुहेरी अक्षरसमूह (मामा, दादा - अर्थहीन)अनोळखी व्यक्तींबद्दलची जागरूकता सुरू होते
9 महिनेआधाराशिवाय बसतो, रांगतोचिमट्यासारखी पकड विकसित होत आहेआई/बाबा अर्थपूर्णपणे म्हणतातहात हलवून निरोप देतो, लपाछपी खेळतो
12 महिनेआधाराने चालणे (क्रूझिंग)सुबक चिमट्यासारखी पकडपहिले शब्द (२-३ शब्द)आवड शेअर करण्याचे मुद्दे
18 महिनेस्वतःहून चालतो, धावतो३ ठोकळ्यांचा मनोरा, गिरगिट्या१०-२० शब्द, साध्या आज्ञा समजतो.प्रतिकात्मक खेळ (बाहुलीला खाऊ घालणे)
2 वर्षेचांगला धावतो, चेंडू मारतो, उडी मारतो६ ठोकळ्यांचा मनोरा, वर्तुळाकार रेघोट्या५०+ शब्द, दोन-शब्दी वाक्यांशसमांतर खेळ, रागाचे स्फोट
3 वर्षेतीनचाकी सायकल चालवतो, एका पायावर उभा राहतोवर्तुळाची नक्कल करते, कात्री वापरतेवाक्ये, प्रश्न विचारतातसामूहिक खेळ, शौचास जाण्याचे प्रशिक्षण
🚩 विकासात्मक विलंबाची धोक्याची चिन्हे:

मोटर विकास:

  • • १२ महिन्यांपर्यंत न बसणे
  • • १८ महिन्यांपर्यंत चालता न येणे
  • • पूर्वी मिळवलेल्या कौशल्यांचा लोप
  • • सतत टिकून राहणारे आदिम प्रतिक्षेप
  • • लक्षणीय विषमता

भाषण आणि भाषा:

  • • १२ महिन्यांपर्यंत बडबड करणे बंद करणे
  • • १८ महिन्यांपर्यंत एकही शब्द नाही
  • • २ वर्षांपर्यंत दोन शब्दांचे वाक्प्रचार वापरू नयेत
  • • ३ वर्षांपर्यंत अनोळखी व्यक्तींना न समजणारी भाषा
  • • भाषा कौशल्यांमध्ये घट
📈 वाढीचे मूल्यांकन:

सामान्य वाढीचे नमुने:

  • • जन्माच्या वेळचे वजन: १०-१४ दिवसांत परत मिळवले
  • • 0-3 महिने: ७०-९० ग्रॅम/आठवडा
  • • 3-6 महिने: ७०-९० ग्रॅम/आठवडा
  • • 6-12 महिने: ७०-९० ग्रॅम/आठवडा
  • • 1-2 वर्षे: २-३ किलो/वर्ष
  • • २-पौगंडावस्था: २ किलो/वर्ष

डळमळीत वाढ:

व्याख्या: डब्ल्यूएचओ वाढ तक्त्यावर, दोन वजन करण्याच्या अंतरांमध्ये २ सेंटाईल जागांची सातत्यपूर्ण घट.

🔍 नवजात शिशु तपासणी

नवजात बाळाच्या रक्ताचा डाग (गुथ्री):
  • • आयुष्याचा ५-८ वा दिवस
  • • पीकेयू (फेनिलकीटोन्युरिया)
  • • जन्मजात हायपोथायरॉईडीझम
  • • सिस्टिक फायब्रोसिस
  • • सिकल सेल रोग
  • • एमसीएडीडी (चयापचय विकार)
सुनावणी स्क्रीनिंग:
  • • पहिल्या काही आठवड्यांत
  • • स्वयंचलित ओटोअ‍ॅकॉस्टिक उत्सर्जन (AOAE)
  • • स्वयंचलित श्रवण ब्रेनस्टेम प्रतिसाद (AABR)
  • • प्रतिसाद स्पष्ट नसल्यास संदर्भ घ्या
NIPE परीक्षा:
  • • जन्मानंतर ७२ तासांच्या आत
  • • डोळे (मोतीबिंदू, लाल प्रतिबिंब)
  • • हृदय (हृदयाचे आवाज, नाडी)
  • • नितंब (विकासात्मक डिसप्लेसिया)
  • • वृषण (खाली न उतरलेले)

🧠 भावनिक आणि मानसिक विकास

वयसामान्य वर्तनसामान्य चिंताकाळजी कधी करायची
0-6 महिनेबाळाचे रडणे ६ आठवड्यांत सर्वाधिक असते, आणि ३-४ महिन्यांत कमी होते.पोटशूळ, झोपेचे नमुनेआठ आठवड्यांपर्यंत सामाजिक हास्य नाही
6-12 महिनेअनोळखी व्यक्तीबद्दलची भीती, विरहाची भीतीझोपेत घट, खाण्यापिण्याच्या समस्या१२ महिन्यांपर्यंत बडबड नाही
1-2 वर्षेसंताप, नकारात्मकता, समांतर खेळशौचालय प्रशिक्षण, वर्तन१८ महिन्यांपर्यंत एकही शब्द नाही
2-5 वर्षेकाल्पनिक खेळ, प्रश्न, भीतीवर्तणूक, झोपेच्या समस्या३ वर्षांपर्यंत काल्पनिक खेळ खेळू नयेत.

💉 युके लसीकरण वेळापत्रक २०२६

सध्याचा यूके बाल लसीकरण कार्यक्रम

प्राथमिक वेळापत्रक:

वयलसरोगांपासून संरक्षण
8 आठवडे६-इन-१ (डीटीएपी/आयपीव्ही/हिब/हेपबी)
न्यूमोकोकल (PCV13)
रोटाव्हायरस
मेनब
डिप्थेरिया, टिटॅनस, डांग्या खोकला, पोलिओ, हिब, हिपॅटायटीस बी, न्यूमोकोकल रोग, रोटाव्हायरस, मेनिन्गोकोकल बी
12 आठवडे६-इन-१ (दुसरा डोस)
रोटाव्हायरस (दुसरा डोस)
वरीलप्रमाणे
16 आठवडे६-इन-१ (तिसरा डोस)
न्यूमोकोकल (दुसरा डोस)
मेनबी (दुसरा डोस)
वरीलप्रमाणे
1 वर्षीहिब/मेनसी
एमएमआर
न्यूमोकोकल (तिसरा डोस)
मेनबी (तिसरा डोस)
हिब, मेनिन्गोकोकल सी, गोवर, गालगुंड, रुबेला, न्यूमोकोकल, मेनिन्गोकोकल बी
2-10 वर्षेइन्फ्लूएंझा (वार्षिक)हंगामी इन्फ्लूएंझा
3 वर्षे 4 महिने४-इन-१ (डीटीएपी/आयपीव्ही)
एमएमआर (दुसरा डोस)
डिप्थेरिया, टिटॅनस, डांग्या खोकला, पोलिओ, गोवर, गालगुंड, रुबेला
१२-१३ वर्षे (मुली)एचपीव्ही (२ डोस)मानवी पॅपिलोमाव्हायरस
14 वर्षे३-इन-१ (टीडी/आयपीव्ही)
मेनएसीडब्ल्यूवाय
टिटॅनस, डिप्थेरिया, पोलिओ, मेनिन्गोकोकल ACWY

प्रशासन आणि सुरक्षितता

प्रशासन:
  • • ओळख आणि संमती तपासा
  • • मांडीचा पुढचा बाजूचा भाग (<१ वर्ष)
  • • डेल्टॉइड स्नायू (>१ वर्ष)
  • • अनेक लसींसाठी वेगवेगळी ठिकाणे
  • • बॅच क्रमांक नोंदवा
  • • १५ मिनिटे निरीक्षण करा
मतभेद:
  • • तीव्र रोगप्रतिकारशक्तीचा अभाव
  • • पूर्वीची तीव्र प्रतिक्रिया
  • • तीव्र तापजन्य आजार
  • • गर्भधारणा (जिवंत लस)
  • • अलीकडील इम्युनोग्लोब्युलिन (एमएमआर)
प्रतिकूल घटना:
  • • स्थानिक प्रतिक्रिया सामान्य
  • • ताप, चिडचिड
  • • ॲनाफिलेक्सिस दुर्मिळ (१:१,०००,०००)
  • • गंभीर घटनांची माहिती MHRA ला द्या.
  • • पुनरुज्जीवनाची उपकरणे तयार ठेवा

🩺 बालरोग प्रक्रिया

मुलांमधील सामान्य प्रक्रिया आणि मोजमापे

वाढीचे मोजमाप:

  • • वजन: इलेक्ट्रॉनिक काट्यावर, शक्य असल्यास कपड्यांविना.
  • • लांबी: झोपलेल्या स्थितीत २ वर्षांपेक्षा कमी, उभ्या स्थितीत २ वर्षांपेक्षा जास्त
  • • डोक्याचा घेर: सर्वात मोठा पश्चकपाल-अग्रकपाल
  • • योग्य वाढ आलेखांवर आलेख काढा
  • • अकाली जन्म झाल्यास सुधारित वयाचा विचार करा
  • • क्रॉसिंग सेंटाईल्स शोधा

मुलांमध्ये रक्त काढणे:

  • • स्थानिक बधिरीकरण औषध वापरा (EMLA, Ametop)
  • • लक्ष विचलित करण्याची तंत्रे
  • • योग्य प्रतिबंध/स्थिती
  • • बटरफ्लाय नीडल्सचा विचार करा
  • • कोपराच्या आतील खळगी, हाताचा पृष्ठभाग
  • • प्रक्रियेनंतर मिळणारे बक्षीस

मूत्र संकलन:

  • • स्वच्छ पकडलेले मासे (प्राधान्य)
  • • मूत्र संकलन पॅड
  • • कॅथेटरचा नमुना (तात्काळ असल्यास)
  • • सुप्राप्युबिक ॲस्पिरेशन (तज्ञ)
  • कल्चरसाठी बॅगमधील नमुने घेणे टाळा.
  • • ४ तासांच्या आत प्रक्रिया करा

🩺 क्लिनिकल गोष्टी

तुम्हाला आवश्यक असलेले सखोल वैद्यकीय ज्ञान

🇧🇷

१०-सेकंदांचे प्रवेशद्वार मूल्यांकन

मुलाला स्पर्श करण्यापूर्वी, चार गोष्टी पटकन लक्षात घ्या:

1

पर्यावरणाशी संवाद

स्व: तालाच विचारा:

मूल सावध आहे का आणि आजूबाजूला पाहत आहे का?

ते हालचालींचा मागोवा घेतात किंवा पालकांना ओळखतात का?

ते खेळत आहेत की त्यात सहभागी झाले आहेत?

⚠️ धोक्याची चिन्हे: रिकाम्या नजरेने पाहणे, संवाद न साधणे, जागृत करणे कठीण असणे

2

क्रियाकलाप आणि सूर

सामान्य मूल:

• ताठ बसणे, हातपाय हलवणे

• खेळण्यांपर्यंत पोहोचणे

• स्नायूंची चांगली ताकद

⚠️ धोक्याची चिन्हे: शिथिल पडणे, निश्चल पडून राहणे, उचलल्यावर नरम पडणे, जास्त हालचाल न करणे

3

श्वास घेण्याचे कार्य

यासाठी पहा:

• श्वासोच्छ्वास जलद होणे

• उपपर्शुक/आंतरपर्शुक मंदी

• नाक फुगवणे, घुरघुरणे

• डोके हलवणे (बाळांमध्ये)

⚠️ यापैकी काहीही → श्वसनाचा संभाव्य त्रास

4

रंग आणि अभिसरण

च्या कडे पहा:

• त्वचेचा रंग

• ओठ

• हात आणि पाय

⚠️ धोक्याची चिन्हे: फिकट, ठिपकेदार, निळसर, राखट दिसणे

💡 महत्त्वाचा मुद्दा: ही चार निरीक्षणे खोलीच्या दुसऱ्या टोकावरून काही सेकंदात करता येतात आणि कोणत्याही शारीरिक तपासणीपूर्वीच तुम्हाला मुलाच्या स्थितीबद्दल तात्काळ कल्पना देतात.

✅

संरचित दृष्टिकोन: एबीसी + रेड बर्ट

प्राथमिक आरोग्य सेवेत आजारी मुलाला ओळखण्यासाठी एक सोपी, दोन-टप्प्यांची संरचित पद्धत:

1

एबीसी दरवाजा तपासणी (५ सेकंद)

मुलाची तपासणी करण्यापूर्वी, खालील गोष्टींचे पटकन निरीक्षण करा:

A
सतर्कता

चेतनेची पातळी आणि सूर

⚠️ सुस्त, निपचित, जागे करणे कठीण

B
श्वसन

श्वास घेण्याचे काम

⚠️ मागे सरकणे, नाक फुगणे, घुरघुरणे, जलद श्वासोच्छ्वास

C
रंग

त्वचेचे रक्तभिसरण आणि ऑक्सिजनीकरण

⚠️ फिकट, ठिपकेदार, निळसर

2

रेड बर्ट चेक

प्रमुख वैद्यकीय क्षेत्रांचा समावेश असलेले संरचित मूल्यांकन:

R
प्रतिसादक्षमता/वर्तन

खेळकर की उदास? खेळणी, आजूबाजूचा परिसर, स्टेथोस्कोप यांमध्ये रस आहे का? सुस्त किंवा खेळकर नसलेली मुले चिंताजनक असतात.

E
डोळा संपर्क

लक्षपूर्वक पाहणे विरुद्ध रिकामी नजर. डोळ्यांशी थेट संपर्क साधल्याने दिलासा मिळतो.

D
मद्यपान

नेहमीप्रमाणे पाणी पीत आहात का? सुमारे ८-१२ तास पाणी न पिणे ही चिंतेची बाब आहे (विशेषतः लहान बाळांसाठी).

B
श्वसन

श्वसनाच्या त्रासाची लक्षणे जसे की श्वास आत ओढला जाणे किंवा नाक फुगणे.

U
मूत्र आउटपुट

ओले डायपर/लघवी होणे? सुमारे १२ तास डायपर कोरडे राहणे किंवा लघवीचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होणे ही चिंतेची बाब आहे.

R
उतावळा

विशेषतः दाबल्यावर पांढरा न होणारा पुरळ - काच चाचणीने तपासा.

T
तापमान

ताप किंवा शरीराचे तापमान कमी होणे - या दोन्ही गोष्टी चिंताजनक असू शकतात.

💎 क्लिनिकल पर्ल्स आणि आवश्यक नियम

तापयुक्त तृतीयांशांचा नियम

ज्या मुलाला एकदा तापामुळे येणारे झटके आले आहेत, त्याच्या भविष्यातील झटक्यांचा अंदाज लावण्यासाठी:

  • 1/3 भविष्यात ताप आल्यास यापुढे असे काहीही घेणार नाही.
  • 1/3 आणखी एक तापाचा झटका येईल
  • 1/3 भविष्यातील आजारांचे वारंवार झटके येतील
उपलब्धता पक्षपात टाळा

व्याख्या: निर्णय घेताना सहजपणे आठवणाऱ्या माहितीवर अवलंबून राहण्याची प्रवृत्ती.

बालरोगशास्त्रामध्ये: हो, खोकला असलेल्या बहुतेक मुलांना विषाणूजन्य संसर्ग झालेला असतो आणि ते व्यवस्थित बरे होतात. पण यामुळे तुमच्या निर्णयावर परिणाम होऊ देऊ नका - त्यांची प्रकृती कशी होती आणि आता कशी आहे, याचे मूल्यांकन करण्यासाठीच तुम्ही तिथे आहात.

मुलांमध्ये लवकर बदल होतो!

महत्त्वाचा मुद्दा: बालरोगशास्त्र धोकादायक आहे, कारण मुले एका क्षणी ठीक असू शकतात आणि पुढच्याच क्षणी त्यांची प्रकृती झपाट्याने खालावू शकते (आणि याउलटही होऊ शकते).

नेहमी लक्षात ठेवा: सुरक्षेविषयी स्पष्ट आणि सुस्पष्ट सल्ला द्या. माहिती क्लिष्ट असल्यास सूचना लिहून ठेवा.

जीपी वर्कलोड आकडेवारी
  • • यूकेच्या लोकसंख्येत मुलांचा वाटा सुमारे २०% आहे
  • • ५ वर्षांपेक्षा कमी कालावधीत क्लिनिकल कामाचा भार ९% नी वाढला (२००७-२०१४).
  • • १८ वर्षांखालील सुमारे २५% रुग्ण दरवर्षी जीपीला भेट देतात
  • • सरासरी जनरल प्रॅक्टिशनर (GP) दर ६ महिन्यांत ४००-६०० मुलांची तपासणी करतात.
  • • ३०% मुले नियमितपणे उपस्थित राहतात (वर्षातून ≥४ भेटी).

📋 इतिहास आणि परीक्षा

मुख्य तत्त्वे:

  • • मूल आणि पालक या दोघांशीही चांगले संबंध निर्माण करा
  • • वयानुसार योग्य संवाद
  • • स्पर्श करण्यापूर्वी निरीक्षण करा
  • • लक्ष विचलित करण्याचे तंत्र वापरा
  • • पालकांच्या चिंता ऐकून घ्या

इतिहास नोंदवण्यासाठी सूचना:

सुरुवातीचे प्रश्न:
  • • "तुम्हाला कशाची चिंता वाटत आहे?"
  • • "[मुलाचे नाव] कसा आहे?"
  • • "मला समस्येबद्दल सांगा"
धोक्याचे प्रश्न:
  • • "श्वास घेण्यास काही त्रास होत आहे का?"
  • • "न जाणारा कोणताही पुरळ?"
  • • "काही झटके किंवा विचित्र वळणे आली का?"
  • • "सर्वत्र खाणेपिणे चालू आहे का?"

🚦 छान वाहतूक दिव्यांची प्रणाली

५ वर्षांखालील मुलांमधील तापासाठी (NICE NG143 - अद्ययावत २०२६)

Gहिरवा - कमी धोका

  • • त्वचा, ओठ आणि जिभेचा सामान्य रंग
  • • सामाजिक संकेतांना सामान्यपणे प्रतिसाद देतो
  • • समाधान/हास्य
  • • जागे राहतो किंवा पटकन जागा होतो
  • • जोरात, सामान्यपणे रडणे/न रडणे
  • • सामान्य त्वचा आणि डोळे
  • • ओलसर श्लेष्मल पडदे

व्यवस्थापन: सुरक्षा जाळ्यासह गृहसेवा

Aअंबर - मध्यम धोका

  • • त्वचा, ओठ किंवा जीभ यांचा फिकटपणा
  • • सामाजिक संकेतांना सामान्यपणे प्रतिसाद न देणे
  • • दीर्घकाळ उत्तेजना दिल्यावरच जागा होतो
  • • कमी झालेली क्रियाशीलता
  • • नाकाचा फुगवटा
  • • जलद श्वसन (६-१२ महिने वयोगटात ५० पेक्षा जास्त श्वास/मिनिट, १२ महिन्यांपेक्षा जास्त वयोगटात ४० पेक्षा जास्त श्वास/मिनिट)
  • • हवेतील ऑक्सिजन संपृक्तता ≤९५%
  • • छातीत कटकट आवाज
  • • टॅकीकार्डिया (>१६० ठोके/मिनिट, वय ६-१२ महिने; >१५० ठोके/मिनिट, वय १२-२४ महिने; >१४० ठोके/मिनिट, वय २-५ वर्षे)
  • • सीआरटी ≥३ सेकंद
  • • कोरडे श्लेष्मल पडदे
  • • लहान मुलांमध्ये अयोग्य आहार
  • • मूत्र उत्पादन कमी होणे
  • • कठोरता
  • • वय ३-६ महिने, तापमान ≥३९°से
  • • ५ दिवसांपेक्षा जास्त काळ ताप
  • • हातपाय किंवा सांध्याची सूज
  • • शरीराचा भार न पेलणे/अवयवाचा वापर न करणे
  • • २ सेमी पेक्षा मोठी नवीन गाठ

व्यवस्थापन: सुरक्षा कवच प्रदान करा किंवा बालरोगतज्ञांकडे तपासणीसाठी पाठवा

Rलाल - उच्च धोका

  • • फिकट/ठिपकेदार/राखट/निळ्या रंगाची त्वचा, ओठ किंवा जीभ
  • • सामाजिक संकेतांना प्रतिसाद न देणे
  • • आरोग्य व्यावसायिकाला आजारी दिसतो
  • • जागा होत नाही किंवा जागे करण्याचा प्रयत्न केल्यावरही जागा राहत नाही.
  • • क्षीण, तीव्र किंवा सततचा रडण्याचा आवाज
  • • गुरगुरणे
  • • जलद श्वासोच्छ्वास (>६० श्वास/मिनिट)
  • मध्यम किंवा तीव्र छाती आत ओढली जाणे
  • • त्वचेची लवचिकता कमी होणे
  • • वय <३ महिने, तापमान ≥३८°से
  • • पांढरा न होणारा पुरळ
  • फुगलेली टाळू
  • • मान आखडणे
  • • स्टेटस एपिलेप्टिकस
  • • स्थानिक मज्जासंस्थेची लक्षणे
  • • स्थानिक झटके
  • • पित्तमिश्रित उलटी

व्यवस्थापन: बालरोगतज्ञाकडे तातडीने पाठवणे

🚨 बालरोगविषयक आपत्कालीन परिस्थिती

क्लिनिकल वैशिष्ट्ये:

  • • दाबल्यावर पांढरा न होणारा पुरळ (उशिरा दिसणारे लक्षण)
  • • ताप आणि थंडी
  • • डोकेदुखी, प्रकाशाची भीती
  • • मानेचा ताठरपणा (लहान मुलांमध्ये नसू शकतो)
  • • बदललेली जाणीव
  • • उलट्या
  • • चिडचिड, तीव्र आवाजात रडणे
  • • फुगलेली टाळू (शिशूंमध्ये)
  • • थंड हात आणि पाय
  • • जलद श्वास घेणे

आपत्कालीन व्यवस्थापन:

  1. 1. बेंझिलपेनिसिलिन ताबडतोब स्नायूमध्ये/शिरेमध्ये चौकशीसाठी विलंब करू नका
  2. २. ९९९ रुग्णवाहिकेला कॉल करा.
  3. ३. स्वीकारणाऱ्या रुग्णालयाला कळवा
  4. ४. श्वसनमार्ग, श्वासोच्छ्वास आणि रक्ताभिसरणास मदत करणे.
  5. ५. प्रतिजैविक दिल्याची वेळ नोंदवा.

बेंझिलपेनिसिलिनचे डोस:

वयडोसमार्ग
<1 महिना300mgआयएम/आयव्ही
1-11 महिने600mgआयएम/आयव्ही
1-9 वर्षे1.2gआयएम/आयव्ही
Years10 वर्षे1.2gआयएम/आयव्ही

ओळख:

  • • लक्षणांचा अचानक उद्भव
  • • श्वासमार्ग: घसा आणि जिभेला सूज
  • • श्वसन: घरघर, श्वास घेताना होणारा कर्कश आवाज, सायनोसिस
  • • रक्ताभिसरण: हृदयाची गती वाढणे, रक्तदाब कमी होणे, कोसळणे
  • • अक्षमता: गोंधळ, अस्वस्थता
  • • संपर्क: अर्टिकेरिया, अँजिओएडेमा

आपत्कालीन व्यवस्थापन:

  1. १. शक्य असल्यास ट्रिगर काढून टाका.
  2. २. मदतीसाठी कॉल करा (९९९)
  3. ३. ॲड्रेनालाईन स्नायूमध्ये (मांडीच्या पुढच्या आणि बाजूच्या भागातून)
  4. १. उच्च-प्रवाह ऑक्सिजन
  5. ५. रक्तदाब कमी असल्यास शिरेवाटे द्रवाचा बोलस देणे.
  6. ६. ५ मिनिटांनंतर ॲड्रेनालाईनच्या दुसऱ्या डोसचा विचार करा.

अ‍ॅड्रेनालाईनचे डोस (१:१०००):

वयडोसव्हॉल्यूम (१:१०००)
<6 महिने150 मायक्रोग्राम0.15ml
6 महिने-6 वर्षे150 मायक्रोग्राम0.15ml
6-12 वर्षे300 मायक्रोग्राम0.3ml
> 12 वर्षे500 मायक्रोग्राम0.5ml

स्टेटस एपिलेप्टिकसची व्याख्या:

५ मिनिटांपेक्षा जास्त काळ टिकणारा झटका किंवा प्रत्येक झटक्यानंतर पूर्णपणे शुद्धीवर न येता वारंवार येणारे झटके.

आपत्कालीन व्यवस्थापन:

  1. १. सुरक्षितता सुनिश्चित करा, श्वासमार्गाचे संरक्षण करा.
  2. १. उच्च-प्रवाह ऑक्सिजन
  3. ३. रक्तातील ग्लुकोज तपासा
  4. ४. जर झटका ५ मिनिटांपेक्षा जास्त काळ टिकला तर: मिडाझोलम बक्कल किंवा डायझेपाम रेक्टल
  5. ५. पहिला झटका आल्यास, तो दीर्घकाळ टिकल्यास किंवा रुग्ण बरा होत नसल्यास ९९९ वर कॉल करा.
  6. ६. शिरेवाटे औषध देण्याचा आणि पुढील अपस्माररोधक औषधांचा विचार करा.

अपस्माररोधक औषधांची मात्रा:

औषधवय/वजनडोसमार्ग
मिडाझोलम1-5 वर्षे5mgबोकल
5-10 वर्षे7.5mgबोकल
10-18 वर्षे10mgबोकल
सर्व वयोगट०.५ मिग्रॅ/किलो (कमाल २० मिग्रॅ)IV
डायजेपॅम१ महिना ते २ वर्षे5mgगुदाशय
2-12 वर्षे5-10mgगुदाशय
12-18 वर्षे10-20mgगुदाशय

तीव्र दम्याची वैशिष्ट्ये:

  • • वाक्ये पूर्ण करू शकत नाही
  • • नाडीचे ठोके >१२५/मिनिट (>५ वर्षे) किंवा >१४०/मिनिट (२-५ वर्षे)
  • • श्वसन दर >३०/मिनिट (>५ वर्षे) किंवा >४०/मिनिट (२-५ वर्षे)
  • • सहायक स्नायूंचा वापर
  • • कमाल प्रवाह ३३-५०% सर्वोत्तम किंवा अंदाजित

जीवघेणा दमा:

  • • छाती शांत राहणे, सायनोसिस (शरीर निळे पडणे), श्वास घेण्यास त्रास होणे
  • • कमी रक्तदाब, थकवा, गोंधळ
  • • कमाल प्रवाह <३३% सर्वोत्तम किंवा अंदाजित
  • • SpO2 <९२%

आपत्कालीन उपचार:

  1. १. उच्च-प्रवाह ऑक्सिजन
  2. २. साल्बुटामोल नेब्युलायझर २.५-५ मिग्रॅ
  3. ३. प्रेडनिसोलॉन १-२ मिग्रॅ/किलो (कमाल ४० मिग्रॅ) तोंडावाटे
  4. ४. गंभीर असल्यास: इप्राट्रोपियम २५० मायक्रोग्रॅम नेब्युलायझरद्वारे द्यावे.
  5. ५. शिरेवाटे साल्बुटामोल किंवा ॲमिनोफिलिन देण्याचा विचार करा.
  6. ६. ज्येष्ठ नागरिकांची मदत लवकर मागवा

🦠 बालपणीचे संसर्ग

सामान्य विषाणूजन्य त्वचारोग

अटउष्मायनपुरळ वर्णनइतर वैशिष्ट्येगुंतागुंत
दाह10-14 दिवसमॅक्युलोपॅप्युलर, कानाच्या मागे सुरू होते, खाली पसरतेकोप्लिक स्पॉट्स, खोकला, नेत्रश्लेष्मशोथ, तापन्यूमोनिया, एन्सेफलायटीस
रुबेला14-21 दिवसचेहऱ्यापासून शरीरापर्यंत बारीक गुलाबी ठिपके आणि पुटकुळ्या.लिम्फॅडेनोपॅथी, सौम्य तापजन्मजात रुबेला सिंड्रोम
कांजिण्या10-21 दिवसपुटीमय, पिके, विविध टप्पेताप, अस्वस्थता, खाजदुय्यम जिवाणू संसर्ग
पाचवा रोग4-20 दिवसगालावर थाप, हातपायांवर जाळीदार पुरळसौम्य ताप, डोकेदुखीसिकल सेलमध्ये अप्लास्टिक संकट
रोझोला5-15 दिवसताप उतरल्यावर दिसणारे गुलाबासारखे गुलाबी ठिपके३-४ दिवस तीव्र ताप, त्यानंतर अंगावर पुरळ.तापजन्य आकुंचन
हात, पाय आणि तोंड3-7 दिवसतळहातावर, तळपायावर, तोंडात फोडताप, घसा खवखवणे, अस्वस्थतानिर्जलीकरण, विषाणूजन्य मेंदूज्वर

विशिष्ट संक्रमण

कावासाकी रोग:

निकष (≥५ दिवस ताप आणि खालीलपैकी ≥४):

  • • दोन्ही डोळ्यांतील नेत्रश्लेष्मशोथ
  • • तोंडाच्या श्लेष्मल त्वचेतील बदल
  • • बाह्य अवयवांमधील बदल
  • • बहुरूपी पुरळ
  • • ग्रीवा लिम्फॅडेनोपॅथी

⚠️ कोरोनरी आर्टरी ॲन्युरिझमचा धोका

Henoch-Schönlein Purpura:
  • • हाताला जाणवणारा जांभळ्या रंगाचा पुरळ (नितंब, पाय)
  • • संधिवात (गुडघे, घोटे)
  • • पोटदुखी, जठरांत्रातील रक्तस्त्राव
  • • नेफ्रायटिस (मूत्रात रक्त येणे, मूत्रात प्रथिने येणे)

६ महिने रक्तदाब आणि लघवीचे निरीक्षण करा.

🩸 मूत्रपिंडाचा सहभाग:

  • • अंदाजे 30-50% एचएसपी असलेल्या मुलांमध्ये काही प्रमाणात मूत्रपिंडाचा सहभाग विकसित होतो.
  • • सूक्ष्मदर्शीय रक्तमेह ± प्रथिनमेह हे सर्वात सामान्य लक्षण आहे.
  • • बहुसंख्य (९५% पेक्षा जास्त) प्रकरणे कोणत्याही दीर्घकालीन दुष्परिणामांशिवाय बरी होतात.
  • • तथापि, सुमारे १% रुग्णांमध्ये गंभीर नेफ्रायटिस विकसित होऊन त्याचे रूपांतर क्रॉनिक किडनी डिसीजमध्ये होऊ शकते.

🩺 रक्तदाब का तपासावा?

  • एचएसपीमध्ये मूत्रपिंडाचा सहभाग झाल्यास यामुळे होऊ शकते उच्च रक्तदाब नेफ्रायटिस किंवा नेफ्रोटिक सिंड्रोमचे लक्षण म्हणून
  • • उच्च रक्तदाब हे मूत्रपिंडाच्या गंभीर दाहाचे लक्षण असून, त्यासाठी तातडीच्या तपासणीची आवश्यकता असते.
  • • वाढलेला रक्तदाब हे मूत्रपिंडाचा आजार सुरुवातीला दिसतो त्यापेक्षा अधिक गंभीर असल्याचे पहिले लक्षण असू शकते.
  • • रुग्णालयात दाखल झाल्यावर आणि त्यानंतर ६ महिन्यांपर्यंत दर २-४ आठवड्यांनी लघवीच्या डिपस्टिक चाचणीत रक्त आणि प्रथिने तपासावीत.
स्कार्लेट ताप:
  • • खरखरीत वाळूच्या कागदासारखा पुरळ
  • • स्ट्रॉबेरी जीभ
  • • ताप, घसा खवखवणे
  • • तोंडाभोवतीचा फिकटपणा

उपचार: पेनिसिलीन व्ही १० दिवस

🫁 सामान्य तीव्र आजार

निदान (बीटीएस/नाइस/साइन एनजी245 2024):

  • • वारंवार होणारा घरघर, खोकला, धाप लागणे
  • • रात्री/पहाटेच्या वेळी लक्षणे अधिक तीव्र होतात
  • • व्यायाम, ऍलर्जीकारक पदार्थ, विषाणूजन्य संसर्गामुळे उद्भवते
  • • कुटुंबात दमा/ॲटोपीचा इतिहास
  • • श्वासवाहिका विस्फारकांना मिळणारा प्रतिसाद

व्यवस्थापन (अद्ययावत २०२४):

  1. 1. चरण 1: आवश्यकतेनुसार साबा
  2. 2. चरण 2: कमी-मात्रेतील आयसीएस किंवा मार्ट (देखभाल आणि आराम देणारी उपचारपद्धती)
  3. 3. चरण 3: मार्ट किंवा आयसीएस + लाबा
  4. 4. चरण 4: मध्यम-मात्रेतील आयसीएस + लॅबा ± एलटीआरए
  5. 5. चरण 5: उच्च-मात्रेतील आयसीएस + अतिरिक्त उपचारपद्धती

नवीन २०२४: मार्ट थेरपीची लवकर सुरुवात

सादरीकरण:

  • • पॉलीयुरिया, पॉलिडिप्सिया, पॉलिफॅजिया
  • वजन कमी होणे, थकवा
  • • वारंवार होणारे संसर्ग
  • • डीकेए: उलट्या, निर्जलीकरण, कुसमाउल श्वासोच्छ्वास

निदान:

  • • रक्तातील ग्लुकोजची पातळी >११.१ mmol/L + लक्षणे
  • • उपाशीपोटी ग्लुकोज >७.० mmol/L
  • • HbA1c >४८ mmol/mol (६.५%)
  • • रक्तातील/मूत्रातील केटोन्स

डीकेएचे आपत्कालीन व्यवस्थापन:

  1. १. शिरेवाटे द्रव पुनरुज्जीवन (०.९% सलाईन)
  2. २. इन्सुलिन इन्फ्युजन (०.१ युनिट्स/किलो/तास)
  3. ३. पोटॅशियमचा पर्याय
  4. ४. ग्लुकोज, कीटोन्स, पीएच यांचे निरीक्षण करा.
  5. ५. बालरोगतज्ञांकडे तातडीने पाठवणे

तुलना सारणी:

वैशिष्ट्यब्रोन्कोयलिटिसखोकला
वय<२ वर्षे (सर्वाधिक २-६ महिने)६ महिने - ६ वर्षे (सर्वाधिक १-२ वर्षे)
कारणआरएसव्ही (सर्वात सामान्य), पॅराइन्फ्लूएंझापॅराइन्फ्लूएंझा, आरएसव्ही, ऱ्हायनाव्हायरस
जागालहान श्वासनलिका (श्वासवाहिन्या)स्वरयंत्र, श्वासनलिका, श्वासवाहिन्या
खोकलासतत, कोरडेसीलसारखे भुंकणे
स्ट्रीडोरअनुपस्थितश्वास घेताना होणारा घरघर आवाज
घरघरबारीक श्वास सोडताना घरघरसहसा अनुपस्थित
आवाजसामान्यघोगरा
तापकमी दर्जाचे किंवा अनुपस्थितकमी दर्जाचा ताप
रात्री वाईटकोणताही विशिष्ट नमुना नाहीहो, रात्रीच्या वेळी लक्षणे अधिक वाढतात.

श्वासनलिकाशोथ व्यवस्थापन (NICE NG9 - अद्ययावत २०२१):

  • • आधार देणारी काळजी (सर्वात महत्त्वाची)
  • • पुरेसे अन्न आणि पाणी मिळण्याची खात्री करा
  • • SpO2 <92% असल्यास ऑक्सिजन (सुधारित मर्यादा)
  • • दुय्यम जिवाणू संसर्ग असल्याशिवाय प्रतिजैविके देऊ नयेत.
  • • नियमितपणे श्वासमार्ग विस्तीर्ण करणारी औषधे किंवा स्टिरॉइड्स घेऊ नयेत

गट व्यवस्थापन:

  • • सौम्य: आधारभूत उपचार, वाफ घेणे
  • • मध्यम/तीव्र: तोंडावाटे डेक्सामेथासोन ०.१५ मिग्रॅ/किलो
  • • गंभीर: नेब्युलाइज्ड ॲड्रेनालाईन + डेक्सामेथासोन
  • • विश्रांतीच्या वेळी श्वास घेताना घरघर आवाज येत असल्यास, आणि तीव्र श्वसन त्रास होत असल्यास रुग्णालयात दाखल करा.

प्रमुख तथ्ये:

  • • वय ६ महिने - ५ वर्षे, तापमान >३८°से
  • • सहसा सर्वसाधारण, <१५ मिनिटे
  • • साधे विरुद्ध गुंतागुंतीचे
  • पुनरावृत्तीचा धोका ३०%
  • • पालक शिक्षण महत्त्वाचे

साधे विरुद्ध गुंतागुंतीचे:

वैशिष्ट्यसोपेकॉम्प्लेक्स
कालावधी<15 मिनिटे> 15 मिनिटे
प्रकारसामान्यकेंद्रस्थानी किंवा अनेक
वारंवारता (24 तास)एकच भाग२४ तासांच्या आत पुन्हा उद्भवते
झटक्यानंतरची तूटनाहीउपस्थित असू शकते

तापयुक्त तृतीयांशांचा नियम:

  • • 1/3 यापुढे तापामुळे येणारे झटके येणार नाहीत.
  • • 1/3 आणखी एक तापाचा झटका येईल
  • • 1/3 भविष्यात तापाच्या आजारांचे वारंवार झटके येतील.

व्यवस्थापन आणि सल्ला:

  • • पालकांना धीर द्या - सहसा आपोआप नियंत्रणात येते
  • • तापामुळे आलेला पहिला झटका → मेनिनजायटिसची शक्यता नाकारण्यासाठी तपासणीकरिता दाखल करा.
  • • गुंतागुंतीचा तापामुळे येणारा झटका → नेहमी संदर्भ द्या
  • • ताप कमी करण्यासाठी पॅरासिटामॉल/आयबुप्रोफेन, यामुळे ताप पुन्हा येण्यापासून प्रतिबंध होतो हे सिद्ध झालेले नाही.
  • • पालकांना सूचना द्या: रुग्णाला शुद्धीवर आणण्याच्या स्थितीत ठेवा, त्याला/तिला बांधून ठेवू नका, झटक्याचा कालावधी मोजा, ​​५ मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ झाल्यास ९९९ वर फोन करा.
  • • अपस्माराचा दीर्घकालीन धोका किंचित वाढला (~२-५% विरुद्ध १% मूळ पातळी)

🤱 मुलांमधील पोटदुखी

🚨 धोक्याची चिन्हे - तातडीने पाठवणे:

  • • पित्तमिश्रित उलटी
  • • आतड्यांतील अडथळ्याची लक्षणे
  • • तीव्र डिहायड्रेशन
  • • पेरिटोनाइटिसची लक्षणे
  • • जाणवण्याजोगा वस्तुमान
  • • वृषणाचे दुखणे/सूज
  • • पांढरा न होणारा पुरळ

वयोमानानुसार कारणे

अर्भक (०.५-२ वर्षे):
  • • पोटशूळ
  • • आतड्याचा एक भाग दुसऱ्या भागात शिरणे
  • • पायलोरिक स्टेनोसिस
  • • अडकलेला हर्निया
  • • वृषण पीळ
  • • यूटीआय
प्रीस्कूल (३-५ वर्षे):
  • • विषाणूजन्य गॅस्ट्रोएन्टेरायटिस
  • • बद्धकोष्ठता
  • • यूटीआय
  • • अपेंडिसाइटिस (दुर्मिळ, ३ वर्षांपेक्षा कमी वयात)
  • • आतड्याचा एक भाग दुसऱ्या भागात शिरणे
  • • न्यूमोनिया
शालेय वय (५+ वर्षे):
  • • अपेंडिसाइटिस
  • • गॅस्ट्रोएन्टेरिटिस
  • • बद्धकोष्ठता
  • • यूटीआय
  • • कार्यात्मक पोटदुखी
  • • मेसेंटेरिक अ‍ॅडेनायटिस

अंतर्मुखता

क्लिनिकल वैशिष्ट्ये:
  • • सर्वाधिक प्रभावी वय ६-१८ महिने
  • • पोटात तीव्र कळ येणे
  • • मूल गुडघे छातीजवळ घेते
  • • उलटी (पित्ताचे डाग पडू शकतात)
  • • लाल मनुकाच्या जेलीसारखी विष्ठा (उशिरा दिसणारे लक्षण)
  • • हाताला जाणवणारा सॉसेजच्या आकाराचा गोळा (RUQ)
  • • भागांच्या दरम्यान सुस्ती

⚠️ आणीबाणी - शस्त्रक्रियेसाठी तातडीने पाठवणे आवश्यक आहे

🏥 दीर्घकालीन आजार

सतत व्यवस्थापनाची आवश्यकता असलेले दीर्घकालीन आजार

सिस्टिक फायब्रोसिस:

  • • वारंवार होणारे छातीचे संक्रमण
  • • वाढ न होणे
  • • स्टीएटोर्हिया
  • • नाकातील गाठी
  • • कौटुंबिक इतिहास

निदान: घामाची चाचणी, जनुकीय चाचणी

सेरेब्रल पाल्सी:

  • • हालचाल अक्षमता
  • • असामान्य टोन/शरीरस्थिती
  • • विकासात्मक विलंब
  • • आहार देण्यास अडचणी
  • • झटके (३०%)

व्यवस्थापन: एमडीटी दृष्टिकोन

किशोर इडिओपॅथिक संधिवात:

  • • सांध्याला सूज >६ आठवडे
  • • सकाळचा ताठरपणा
  • • प्रणालीगत वैशिष्ट्ये
  • • वाढीच्या समस्या
  • • डोळ्यांच्या समस्या

संधिवातशास्त्र विभागाकडे तातडीने पाठवणे आवश्यक आहे.

🧬 जन्मजात आणि अनुवांशिक परिस्थिती

जन्मापासून असलेल्या किंवा अनुवांशिक आधार असलेल्या स्थिती

डाऊन सिंड्रोम:

  • • चेहऱ्याची वैशिष्ट्यपूर्ण ठेवण
  • • बौद्धिक अक्षमता
  • • हृदयरोग (४०%)
  • • जठरांत्रातील विकृती
  • • संसर्गाचा वाढलेला धोका
  • • थायरॉईडच्या समस्या

जन्मजात हृदयरोग:

  • • सायनोसिस (केंद्रीय विरुद्ध परिघीय)
  • • हृदयाचा आवाज
  • • आहार देण्यास अडचणी
  • • कमी वजन वाढणे
  • • श्वास लागणे
  • • क्लबिंग

न्यूरल ट्यूब दोष:

  • • स्पायना बिफिडा
  • • ॲनेन्सेफॅली
  • • एन्सेफॅलोसेल
  • • फोलेटच्या कमतरतेशी संबंधित
  • • प्रतिबंध: फॉलिक ॲसिड पूरक

👶 नवजात शिशुंची काळजी

जन्मानंतरच्या पहिल्या २८ दिवसांत नवजात बालकांची काळजी

सामान्य नवजात बाळ:

  • • जन्माच्या वेळचे वजन २.५-४.५ किलो
  • • लांबी ४८-५२ सेमी
  • • डोक्याचा घेर ३३-३७ सेमी
  • • हृदयाचे ठोके १२०-१६०/मिनिट
  • • श्वसन दर ३०-६०/मिनिट
  • • तापमान ३६.५-३७.५°से

नवजात कावीळ:

  • • शारीरिक: दिवस २-१४
  • • रोगविषयक: <२४ तास किंवा >१४ दिवस
  • • कारणे: हिमोलिसिस, संसर्ग, चयापचय
  • • उपचार: फोटोथेरपी, एक्सचेंज ट्रान्सफ्यूजन
  • • बिलीरुबिनच्या पातळीवर लक्ष ठेवा

🩺 जीपी व्यवस्थापन: १४ दिवसांपेक्षा जास्त काळ टिकलेली कावीळ (दीर्घकाळ टिकणारी कावीळ)

दीर्घकाळ टिकणारी कावीळ = पूर्ण-मुदतीच्या बाळांमध्ये १४ दिवसांपेक्षा जास्त, अपूर्ण-मुदतीच्या बाळांमध्ये २१ दिवसांपेक्षा जास्त. याची नेहमी तपासणी करणे आवश्यक आहे.

  • • प्राथमिक तपास: स्प्लिट बिलीरुबिन (एकूण + संयुग्मित), टीएफटी, एफबीसी + ब्लड फिल्म, एलएफटी, जी6पीडी स्क्रीन (धोका असल्यास), युरिन कल्चर (एमएसयू किंवा क्लीन कॅच)
  • • ⚠️ धोक्याचे चिन्ह - फिकट/खडूच्या रंगाची शौच + गडद रंगाची लघवी: पित्तवाहिनी अवरोधाचा संशय असल्यास → त्याच दिवशी तातडीने बालरोगतज्ञांकडे पाठवावे. वयाच्या ६० दिवसांच्या आत उपचार न केल्यास शस्त्रक्रियेची तातडीची गरज आहे.
  • • संयुग्मित हायपरबिलिरुबिनेमिया (कॉन्जुगेटेड बिलीरुबिन एकूण बिलीरुबिनच्या २०% पेक्षा जास्त, किंवा २५ मायक्रोमोल/लिटर पेक्षा जास्त): नेहमीच गंभीर → बालरोगतज्ञांकडे तातडीने पाठवावे.
  • • असंयुग्मित हायपरबिलिरुबिनेमिया: बहुधा शारीरिक किंवा आईच्या दुधामुळे होणारी कावीळ असावी, परंतु हायपोथायरॉईडीझम आणि हिमोलिसिसची शक्यता नाकारण्यासाठी तरीही तपासणी करणे आवश्यक आहे.
  • • आईच्या दुधामुळे होणारी कावीळ: तज्ञांनी सांगितल्याशिवाय स्तनपान थांबवण्याचा सल्ला देऊ नका.
  • • जन्मजात हायपोथायरॉईडीझम: नवजात बाळाच्या रक्ताच्या नमुन्यात हे ओळखायला हवे होते - तसे केले नसल्यास किंवा निकाल मिळाला नसल्यास पुन्हा तपासा.
  • • हे देखील तपासा: वजन वाढ पुरेशी आहे का? व्यवस्थित खात आहे का? लघवी आणि शौचाचा रंग (पालकांना डायपरचे फोटो काढायला सांगा)

नवजात सेप्सिस:

  • • नीट न खाणे, सुस्ती
  • • तापमानातील अस्थिरता
  • • श्वसन त्रास
  • • श्वास थांबणे, हृदयाचे ठोके कमी होणे
  • • हायपोग्लायसेमिया
  • • तातडीचे प्रतिजैविक उपचार

🫘 पोटाचे आजार

मुलांमधील जठरांत्र स्थिती

पोट फ्लू:

  • • अतिसार ± उलट्या
  • • निर्जलीकरणाचे मूल्यांकन करा
  • • तोंडावाटे पुनर्जलीकरण उपचार
  • • नेहमीप्रमाणे आहार सुरू ठेवा
  • • अतिसारावरची औषधे टाळा
  • • प्रोबायोटिक्समुळे मदत होऊ शकते

बद्धकोष्ठता:

  • • आठवड्यातून ३ पेक्षा कमी वेळा शौचास होणे
  • • कडक, वेदनादायी शौच
  • • आहारासंबंधी सल्ला
  • • रेचक: मोविकॉल, लैक्टुलोज
  • • शौचालय प्रशिक्षणातील समस्या
  • • सेंद्रिय कारणे वगळा

💊 रेचक औषधांचे डोस

मोविकोल पेडियाट्रिक प्लेन (मॅक्रोगोल ३३५०):

  • • २ वर्षांखालील मुलांसाठी शिफारस केलेले नाही
  • • अडथळे दूर करणे:
    • – २-५ वर्षे: दररोज ४ सॅशे पर्यंत, दर २ दिवसांनी २ सॅशे वाढवा (कमाल ४), ७ दिवसांपेक्षा जास्त काळ.
    • – ५-१२ वर्षे: दिवसाला जास्तीत जास्त ८ पाकिटे, कमाल ७ दिवसांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी
    • – १२+ वर्षे: मोविकॉल प्रौढ सॅशे, जास्तीत जास्त ३ दिवसांपर्यंत दररोज ८ पर्यंत.
  • • देखभाल:
    • – २-५ वर्षे: दररोज ½ ते १ सॅशे, दिवसातून १-२ वेळा मऊ शौचास होईल अशाप्रकारे प्रमाण समायोजित करावे.
    • – ५–१२ वर्षे: गरजेनुसार दररोज १–२ पाकिटे
    • – १२+ वर्षे: दररोज २-४ मोविकॉल प्रौढ सॅशे

लैक्टुलोज:

  • • १ वर्षाखालील: दिवसातून दोनदा १५ मिली
  • • 1-5 वर्षे: २.५–१० मिली दिवसातून दोनदा
  • • 5-10 वर्षे: दिवसातून दोनदा १५ मिली
  • • ३०+ वर्षे: दिवसातून दोनदा १५ मिली
  • • दिवसातून १-२ वेळा मऊ शौचास होईल अशाप्रकारे डोस समायोजित करा.
  • • परिणाम दिसण्यासाठी २-३ दिवस लागतात; सुरुवातीलाच पालकांना पोट फुगण्याबद्दल सावध करा.

🦴 स्नायू आणि हाडांचे आजार

मुलांमध्ये आणि किशोरवयीन मुलांमध्ये स्नायू आणि सांगाड्याचे विकार

विकासात्मक हिप डिस्प्लेजिया (DDH):

  • • धोक्याचे घटक: ब्रीच, कौटुंबिक इतिहास
  • • बार्लो आणि ऑर्टोलानी चाचण्या
  • • असममित त्वचेच्या घड्या
  • • मर्यादित हिप अॅबडक्शन
  • • लवकर उपचार करणे महत्त्वाचे
  • • अल्ट्रासाऊंड तपासणी

पर्थेस रोग (लेग-कॅल्वे-पर्थेस):

  • • फेमोरल हेडचा अव्हॅस्क्युलर नेक्रोसिस
  • • वय ४-१० वर्षे; मुले >> मुली (४:१)
  • • नितंबदुखी, जांघेतील वेदना किंवा गुडघ्यापर्यंत पसरणाऱ्या वेदनांची हळूहळू होणारी सुरुवात
  • • वेदनारहित लंगडणे, नितंबाचे मर्यादित अंतर्गत रोटेशन आणि ॲबडक्शन
  • • एक्स-रे: फेमोरल हेडचे चपटे होणे, स्क्लेरोसिस किंवा तुकडे होणे (सुरुवातीला सामान्य असू शकते — एमआरआय अधिक संवेदनशील असतो)
  • • अस्थिरोग तज्ञांकडे पाठवा; वय आणि तीव्रतेनुसार उपचारांमध्ये फिजिओथेरपीपासून शस्त्रक्रियेपर्यंतचा समावेश असतो.
  • • लहान मुलांमध्ये (<६ वर्षे) रोगनिदान अधिक चांगले असते.

ओस्गुड-श्लॅटर रोग:

  • टिबिअल ट्यूबरकलचा ट्रॅक्शन ॲपोफायसायटिस
  • • वय १०-१५ वर्षे; सक्रिय किशोरवयीन मुले, विशेषतः वाढीच्या झपाट्याच्या काळात
  • • मुलांमध्ये याचा प्रभाव अधिक प्रमाणात आढळतो
  • • टिबियल ट्युबरकलच्या (गुडघ्याच्या अगदी खाली) थेट वर वेदना, स्पर्श-संवेदनशीलता आणि सूज
  • • हालचाल केल्याने (धावणे, उड्या मारणे, गुडघे टेकणे) त्रास वाढतो, विश्रांतीने आराम मिळतो
  • • एक्स-रे मध्ये टिबियल ट्युबरकलचे तुकडे झालेले दिसू शकतात (नेहमीच आवश्यक नसते)
  • • व्यवस्थापन: सापेक्ष विश्रांती, वेदनाशामक (NSAIDs), फिजिओथेरपी, बर्फ
  • • सहसा आपोआप बरा होणारा; वाढीच्या प्लेट्स बंद झाल्यावर बरा होतो.
  • • क्वचितच शस्त्रक्रियेसाठी पाठवण्याची गरज भासते

एसयूएफई (स्लिप्ड अप्पर फेमोरल एपिफायसिस):

  • • फेमोरल हेडचे ग्रोथ प्लेटमधून (कॅपिटल फायसिस) विस्थापन
  • • वय १०-१६ वर्षे; जास्त वजन असलेल्या पुरुषांना याचा अधिक प्रमाणात त्रास होतो.
  • • नितंब, जांघ किंवा गुडघ्याच्या वेदनांचे संदर्भ गुडघेदुखी असलेल्या मुलाच्या नितंबाची नेहमी तपासणी करा
  • • लंगडणे; नितंब बाहेरच्या दिशेने फिरवलेला असणे
  • • नितंबाचे मर्यादित आणि वेदनादायक अंतर्गत रोटेशन
  • • एक्स-रे: एपी + फ्रॉग-लेग लॅटरल व्ह्यूमध्ये एपिफायसिसचे पश्च/मध्यवर्ती विस्थापन दिसते ("शंकूवरून आईस्क्रीम पडल्यासारखे" स्वरूप).
  • • ⚠️ वजन पेलू नका अव्हॅस्क्युलर नेक्रोसिसचा धोका
  • • ऑर्थोपेडिक तज्ञाकडे तातडीने पाठवणे आवश्यक आहे. शस्त्रक्रियेद्वारे स्थिरीकरण (जागेवरच पिन लावणे) आवश्यक आहे
  • • विरुद्ध बाजूच्या नितंबाची तपासणी करा (सुमारे २५% प्रकरणांमध्ये दोन्ही बाजूंच्या नितंबांची तपासणी करा).

🧠 मज्जासंस्थेचे आजार

मुलांमधील मज्जासंस्थेचे विकार

मुलांमधील डोकेदुखी:

  • • प्राथमिक: तणाव, मायग्रेन
  • • दुय्यम: वाढलेला ICP, संसर्ग
  • • धोक्याची चिन्हे: पहाटे, उलट्या होणे
  • • मज्जासंस्थेची लक्षणे
  • • व्यक्तिमत्त्व बदल
  • • चिंताजनक वाटल्यास इमेजिंगचा विचार करा

🚩 डोकेदुखीची धोक्याची लक्षणे (तात्काळ संदर्भ घ्या):

  • • झोपेतून जाग येणे किंवा पहाटे डोकेदुखी (वाढलेला ICP)
  • • आठवड्यांमध्ये हळूहळू बिघाड होणे
  • • संबंधित उलट्या (विशेषतः मळमळ न होता)
  • खोकल्याने, शिंकण्याने आणि वाकण्याने डोकेदुखी वाढली.
  • • नवीन मज्जासंस्थेशी संबंधित लक्षणे किंवा चिन्हे (डिप्लोपिया, अटॅक्सिया, पॅपिलोएडेमा)
  • • व्यक्तिमत्त्व किंवा वर्तणुकीतील बदल
  • • खूप लहान मूल किंवा ३ वर्षांपेक्षा कमी वयाचे (या वयात प्राथमिक डोकेदुखी दुर्मिळ असते)
  • • थंडरक्लॅप (अचानक तीव्र सुरुवात) → अन्यथा सिद्ध होईपर्यंत SAH

मुलांमधील मायग्रेन:

  • • बहुतेकदा द्विपक्षीय (प्रौढांप्रमाणे नेहमीच एकपक्षीय नसते)
  • • स्पंदनशील स्वरूप, मध्यम ते तीव्र स्वरूप
  • • संबंधित मळमळ/उलट्या, फोटोफोबिया, फोनोफोबिया
  • • कालावधी बहुतेकदा प्रौढांपेक्षा कमी असतो (२-४८ तास)
  • • तीव्र उपचार: आयबुप्रोफेन किंवा पॅरासिटामॉल, अंधाऱ्या शांत खोलीत विश्रांती.
  • • १२ वर्षांच्या वयापासून परवानाप्राप्त ट्रिप्टन्स (१२ वर्षांच्या वयापासून नाकावाटे घ्यायचे सुमाट्रिप्टन)
  • • वारंवार (महिन्यातून ४ पेक्षा जास्त वेळा) होत असल्यास, उपचारांना प्रतिसाद न मिळाल्यास, किंवा असामान्य लक्षणे आढळल्यास संदर्भ द्या.

मुलांमधील अपस्मार:

  • • वारंवार येणारे विनाकारण झटके
  • • प्रकार: स्थानिक, सर्वसाधारण, अनुपस्थिती, टॉनिक-क्लोनिक
  • • तपासणीचा भाग म्हणून मेंदूची ईईजी आणि एमआरआय
  • • बालरोग न्यूरोलॉजी विभागाकडे पाठवणे
  • • सामान्य सिंड्रोम: बालपणीचा ॲब्सन्स एपिलेप्सी, किशोरवयीन मायोक्लोनिक एपिलेप्सी, रोलँडिक एपिलेप्सी
  • • कुटुंबांसाठी SUDEP समुपदेशन
  • • शाळा आणि जीवनशैलीवरील परिणाम (पोहोणे, सायकल चालवणे इत्यादी)

श्वास रोखून धरण्याचे हल्ले:

  • • वय ६ महिने – ६ वर्षे
  • • वेदना, निराशा, भीतीमुळे उद्भवते
  • • सायनोटिक प्रकार: मूल रडते, नंतर श्वास रोखून धरते, निळे पडते, क्षणभर बेशुद्ध होऊ शकते.
  • • फिकट प्रकार: डोक्याला किरकोळ दुखापत झाल्यानंतर मूल फिकट पडते, त्याच्या शरीरातील स्नायूंचा ताण कमी होतो.
  • • आपोआप मर्यादित होणारा, लवकर बरा होणारा, अपस्माराचा प्रकार नाही
  • • पालकांना धीर द्या; लोहाच्या कमतरतेची तपासणी करा (लोहाच्या उपचाराने सायनोटिक अटॅक कमी होतात)
  • • कोणत्याही विशिष्ट उपचाराची गरज नाही; आपोआप बरे होते

🧴 बालरोग त्वचारोगशास्त्र

मुलांमध्ये आढळणारे सामान्य त्वचेचे आजार

एक्जिमा (एटोपिक त्वचारोग):

  • • कोरडी, खाज सुटणारी, दाहयुक्त त्वचा
  • • लवचिक वितरण
  • • दमा, ऍलर्जी यांच्याशी संबंधित
  • • त्वचेला मुलायम करणारे पदार्थ (मुख्य आधार)
  • • दाह वाढल्यास स्थानिक स्टेरॉइड्स
  • • ट्रिगर्स टाळा

इम्पेटिगो:

  • • वरवरचा जिवाणू संसर्ग
  • • सोनेरी कवच ​​असलेले व्रण
  • • अत्यंत संसर्गजन्य
  • • स्थानिक फ्युसिडिक आम्ल
  • • व्याप्ती वाढल्यास तोंडावाटे प्रतिजैविके
  • • उपचार होईपर्यंत शाळेतून हकालपट्टी

मोलस्कम कॉन्टॅगिओसम:

  • • लहान, मोत्यासारख्या पुरळ
  • • केंद्रीय नाभीकरण
  • • विषाणू संसर्ग (पॉक्सव्हायरस)
  • • स्वतःहून मर्यादित (६-१८ महिने)
  • • सहसा कोणत्याही उपचाराची गरज नसते
  • • खरचटणे टाळा

डर्माटोमायोसिटिस:

  • • त्वचा आणि स्नायूंवर परिणाम करणारा एक दुर्मिळ स्वयंप्रतिरोधक दाहक आजार
  • सर्वाधिक परिणाम ५-१० वर्षे वयोगटात; मुलींवर किंचित जास्त परिणाम होतो.
  • त्वचेची वैशिष्ट्ये:
    • – हेलिओट्रोप रॅश: वरच्या पापण्यांचा जांभळा/व्हायोलेशियस रंगाचा बदल ± डोळ्यांभोवती सूज
    • – गॉट्रॉनचे पॅप्युल्स: बोटांच्या पेरांवर, कोपरांवर, गुडघ्यांवर येणारे उंचवटलेले, लालसर पुरळ.
    • – व्ही-चिन्ह (छातीवर) आणि शाल चिन्ह (पाठीचा वरचा भाग/खांद्यांवर)
    • – नखघडीतील केशवाहिन्यांमधील बदल (प्रसरित, अनियमित केशवाहिन्या)
  • स्नायूंची वैशिष्ट्ये: जवळच्या स्नायूंची अशक्तता (पायऱ्या चढताना, खुर्चीवरून उठताना, केस विंचरताना अडचण), स्नायूंची कोमलता
  • इतर वैशिष्ट्ये: कॅल्सिनोसिस (त्वचेत/स्नायूंमध्ये कॅल्शियम जमा होणे — लहान मुलांमध्ये सामान्यपणे आढळते), गिळण्यास त्रास होणे, आवाजात बदल होणे
  • तपास: वाढलेले CK, LDH, अल्डोलेज; ANA बहुतेकदा पॉझिटिव्ह; स्नायूंचा एमआरआय; ईएमजी; स्नायूंची बायोप्सी; नख-घडीची केशिकादर्शनी
  • ⚠️ धोक्याची सूचना: प्रौढांमधील डर्माटोमायोसायटीसच्या विपरीत, बालपणीच्या प्रकारात कर्करोगाचा संबंध नसतो.
  • व्यवस्थापन: बालरोग संधिवातशास्त्र विभागाकडे तातडीने पाठवणे; उच्च-मात्रेचे कॉर्टिकोस्टिरॉइड्स ± मेथोट्रेक्सेट/आयव्हीआयजी; सूर्यप्रकाशापासून संरक्षण; फिजिओथेरपी

🧠 शिकण्यातील अक्षमता

शिकण्यातील अडचणींसाठी मूल्यांकन आणि सहाय्य

ADHD:

  • • अवधानहीनता, अतिसक्रियता, आवेगशीलता
  • • विविध ठिकाणी आढळणारी लक्षणे
  • • कार्यप्रणालीवर होणारा परिणाम
  • • वर्तणूकविषयक हस्तक्षेप प्रथम
  • • गंभीर असल्यास औषधोपचार
  • • शाळेचा पाठिंबा महत्त्वाचा

ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर:

  • • सामाजिक संवाद साधण्यात येणाऱ्या अडचणी
  • • मर्यादित, पुनरावृत्ती होणारी वर्तणूक
  • • संवेदी संवेदनशीलता
  • • लवकर हस्तक्षेप करणे महत्त्वाचे
  • • बहुशाखीय मूल्यांकन
  • • कौटुंबिक पाठिंबा

डिस्लेक्सिया:

  • • वाचनात, स्पेलिंगमध्ये अडचण
  • • सामान्य बुद्धिमत्ता
  • • ध्वन्यात्मक प्रक्रिया समस्या
  • • शैक्षणिक मूल्यांकन
  • • विशेष शिक्षण पद्धती
  • • लवकर ओळखणे महत्त्वाचे

😴 मुलांमध्ये झोप

मुलांमधील झोपेचे नमुने आणि झोपेचे विकार

सामान्य झोपेची आवश्यकता:

वयएकूण झोप (तास)रात्रीची झोपदिवसाची डुलकी
नवजात (0-3 महिने)14-17 तास8-9 तासअनेक लहान डुलक्या
अर्भक (३-६ महिने)12-15 तास10-12 तास१-२ डुलक्या
लहान मूल (१-२ वर्षे)11-14 तास10-12 तास१-२ डुलक्या
प्रीस्कूल (३-५ वर्षे)10-13 तास10-13 तास०-१ डुलकी
शालेय वय (६-१२ वर्षे)9-11 तास9-11 तासकाहीही नाही

झोपेच्या सामान्य समस्या

झोपेचे प्रतिगमन:
  • • ४, ८-१०, १८ महिन्यांत सामान्यपणे आढळते
  • • विकासात्मक टप्पे
  • • सहसा तात्पुरते (२-६ आठवडे)
  • • नियमित दिनचर्या पाळा
  • झोपेच्या नवीन सवयी लावणे टाळा.
रात्रीची भीती:
  • • साधारणपणे ३-८ वर्षे वयोगट
  • • गाढ झोपेत (रात्रीच्या पहिल्या एक तृतीयांश भागात) घडते
  • • मूल जागे आहे पण गोंधळलेले दिसते
  • • घटनेची आठवण नाही
  • • सहसा कालबाह्य होते
  • • सुरक्षिततेची खात्री करा, मुलाला जागे करू नका
स्लीप एपनिया:
  • • घोरणे, श्वास थांबणे
  • • अस्वस्थ झोप
  • • दिवसा झोप येणे
  • • वर्तणुकीच्या समस्या
  • • बहुतेकदा टॉन्सिल्स/ॲडिनॉईड्स वाढल्यामुळे
  • • ईएनटी तज्ञाकडे पाठवण्याची गरज भासू शकते.

झोपेच्या स्वच्छतेबद्दल सल्ला

  • • झोपण्याची नियमित दिनचर्या
  • • झोपण्याची आणि उठण्याची नियमित वेळ
  • • झोपण्यासाठी आरामदायक वातावरण (थंड, अंधारमय, शांत)
  • • झोपण्याच्या १ तास आधी स्क्रीन वापरणे टाळा
  • • मुलांमध्ये कॅफीन नाही
  • • नियमित शारीरिक हालचाल (पण झोपण्याच्या वेळेच्या जवळ नाही)
  • • झोपण्यापूर्वी जड जेवण टाळा
  • • बेडरूमचा वापर फक्त झोपण्यासाठी करा

💊 झोपेसाठी औषधशास्त्रीय उपाय

🌙 मेलाटोनिन — केव्हा लिहून द्यावे:

संकेत:

  • • ऑटिझम, एडीएचडी, न्यूरोडेव्हलपमेंटल डिसऑर्डर्समधील निद्रानाश
  • • सर्केडियन लय विलंब
  • • कधीकधी वर्तणुकीशी संबंधित उपाययोजना अयशस्वी झाल्यानंतर अल्पकालीन तीव्र निद्रानाश होतो.

वय: साधारणपणे २-३ वर्षांपेक्षा जास्त

डोस:

वयप्रारंभिक डोसकमाल
2-5 वर्षे४ मिग्रॅ रात्री3 मिग्रॅ
6-12 वर्षे२०-२५ मिग्रॅ रात्री5 मिग्रॅ
≥१२ वर्षे२०-२५ मिग्रॅ रात्री10 मिग्रॅ
  • • स्लेनीटो (प्रोलॉन्गड-रिलीज मेलाटोनिन): ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर (ASD) किंवा स्मिथ-मॅजेनिस सिंड्रोम असलेल्या २-१८ वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी परवानाकृत.
  • • सर्काडिन (सुधारित-प्रकाशन): प्रौढांसाठी परवानाकृत; मुलांमध्ये अन्य कारणांसाठी वापरले जाते.
  • • सर्वसाधारण दीक्षाविधी: तज्ञांकडून (बालरोगशास्त्र, बाल आणि किशोर मानसिक आरोग्य सेवा, बालरोग मज्जाशास्त्र) किंवा सामायिक काळजी कराराअंतर्गत
  • • दुष्परिणामांचे प्रमाण कमी; जास्त मात्रेत घेतल्यास सकाळी सुस्ती येऊ शकते.
  • • शिफारस केलेली नाही मूळ न्यूरोडेव्हलपमेंटल स्थिती नसलेल्या बालपणातील सामान्य निद्रानाशावर प्राथमिक उपचार म्हणून
⚠️ प्रोमेथाझिन (फेनरगन) — सावधगिरीने वापरा:

अधूनमधून येणाऱ्या झोपेच्या त्रासावर अनेकदा अल्प कालावधीसाठी वापरले जाते.

वय: फक्त २ वर्षांपेक्षा जास्त (२ वर्षांखालील मुलांसाठी MHRA चा इशारा)

डोस:

वयडोस
2-5 वर्षे२०-२५ मिग्रॅ रात्री
6-12 वर्षे२०-२५ मिग्रॅ रात्री
१२ वर्षांपेक्षा जास्त२०-२५ मिग्रॅ रात्री

टिपा:

  • • अँटीहिस्टामाइन शामक
  • • केवळ अल्पकालीन अभ्यासक्रम (काही रात्रींचे)
  • • २ वर्षांखालील मुलांसाठी निषिद्ध श्वसनक्रिया मंदावण्याचा आणि अचानक मृत्यूचा धोका (एमएचआरएचा इशारा)
  • • मुलांमध्ये संमोहन म्हणून वापरण्यास परवाना नाही
  • • विरोधाभासी उत्तेजनाचा धोका (विशेषतः लहान मुलांमध्ये) — झोप अधिक खराब करू शकते.
  • • अपस्मार, यकृताचा आजार असलेल्या किंवा इतर सीएनएस डिप्रेसंट्स घेत असलेल्या मुलांमध्ये हे टाळावे.
🌿 पिरिटॉन (क्लोरफेनामाइन) — कधीकधी वापरले जाते:

कधीकधी वापरले जाते, परंतु प्रोमेथाझिनपेक्षा कमी शामक असते.

डोस:

वयडोस
1-5 वर्षे४ मिग्रॅ रात्री
6-12 वर्षे४ मिग्रॅ रात्री
१२ वर्षांपेक्षा जास्त४ मिग्रॅ रात्री

मॅक्स: सहसा एका रात्रीचा डोस

टिपा:

  • झोपेबद्दलचे पुरावे कमकुवत आहेत
  • • प्रामुख्याने अँटीहिस्टामाइन
  • • केवळ झोपेच्या समस्यांसाठी सूचित नाही गुंगी येणे हा एक दुष्परिणाम आहे, तो मंजूर केलेला संकेत नाही.
  • • योग्य वापर: जेव्हा ऍलर्जी, अर्टिकेरिया किंवा एक्झिमाच्या खाजेमुळे झोपेत व्यत्यय येतो
  • १ वर्षाखालील मुलांसाठी शिफारसित नाही
  • • विरोधाभासी उत्तेजना हे घडू शकते, विशेषतः लहान मुलांमध्ये
  • • झोपेच्या रचनेत सुधारणा होत नाही; शामक औषधांची सवय लवकर लागते
💜 हायड्रॉक्झिन — तज्ञांच्या वापरासाठी:

डोस:

  • • ०.५ मिग्रॅ/किलो रात्री

टिपा:

  • • बालरोग न्यूरोडेव्हलपमेंट क्लिनिकमध्ये अधूनमधून वापरले जाते
  • • चिंताशामक आणि शामक गुणधर्म असलेले अँटीहिस्टामाइन
  • मज्जासंस्थेच्या विकासासंबंधी समस्या असलेल्या आणि चिंतेमुळे झोपेत अडचण येणाऱ्या मुलांसाठी उपयुक्त ठरू शकते.
  • • हा प्राथमिक उपचार नाही — सामान्यतः तज्ञांकडून सुरू केला जातो
  • • खबरदारी: QT प्रोलॉन्गेशनचा धोका; हृदयाचे आजार असलेल्या किंवा QT प्रोलॉन्गेशन करणारी इतर औषधे घेत असलेल्या मुलांमध्ये हे टाळावे.

💧 लघवी — मूत्रमार्गाचे संक्रमण आणि रात्री अंथरुणात लघवी करणे

👧 मुलींमधील मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI):
  • • अधिक सामान्य लहान मूत्रमार्ग आणि गुदद्वाराजवळील जीवाणूंच्या सान्निध्यामुळे मुलांपेक्षा जास्त प्रमाणात आढळते.
  • • आतड्यांतील जीवाणूंमुळे होणारा वरच्या दिशेने होणारा संसर्ग — यामध्ये ई. कोलायचा वाटा सुमारे ८०% असतो.
  • • धोक्याचे घटक: बद्धकोष्ठता, मूत्रविसर्जनास असमर्थता, बबलबॉथ, पुसण्याची पद्धत
  • • मोठ्या मुली: लघवी करताना वेदना, वारंवार लघवी होणे, लघवीला जाण्याची तीव्र इच्छा, ओटीपोटाच्या वरच्या भागात वेदना
  • • ३ वर्षांखालील: विशिष्ट लक्षणे न दिसता लक्षणे दिसू शकतात (ताप, उलट्या, खाण्यास त्रास होणे, चिडचिड)
  • • सामान्य अल्ट्रासाऊंड तपासणी असलेल्या, ३ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या मुलीमध्ये एकदाच झालेला मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI): उपचार करा आणि निरीक्षण करा; पुनरावृत्ती झाल्यासच पुढील तपासणी करा.
  • • ३ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलींमध्ये कोणताही मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI): यूएसएस मूत्रपिंड आणि मूत्राशयासाठी संदर्भ घ्या
👦 मुलांमध्ये मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI):
  • • मुलींच्या तुलनेत कमी आढळणारे (विशेषतः बालपणानंतर), अंतर्निहित संरचनात्मक विकृती दर्शवण्याची अधिक शक्यता असते.
  • • मुलाला मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI) झाल्यास त्याची तपासणी करणे आवश्यक आहे.
  • • विचारात घ्या: वेसिकोयुरेटेरिक रिफ्लक्स (VUR), पोस्टीरियर युरेथ्रल व्हॉल्व्ह, ड्युप्लेक्स किडनी, फायमोसिस
  • • ३ महिन्यांपेक्षा कमी वयाचे: रुग्णाची वैद्यकीय स्थिती विचारात न घेता त्याच दिवशी तातडीने दाखल करून घेणे.
  • • १ वर्षाखालील: मूत्रपिंडाच्या अल्ट्रासाऊंड (USS) ± एमसीयूजी (MCUG) साठी संदर्भित करा.
  • • सामान्य जीव: ई. कोलाय; असामान्य किंवा वारंवार आढळणारे जीव रचनात्मक विसंगती दर्शवतात.
  • • सुंता केल्याने मुलांमध्ये मूत्रमार्गाच्या संसर्गाचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी होतो.

मूत्र नमुना संकलन (अँटिबायोटिक्स सुरू करण्यापूर्वी):

  • • मध्य-प्रवाहातील स्वच्छ मूत्र गोळा करणे (प्राधान्य) संस्कृतीसाठी सर्वात विश्वसनीय
  • • मूत्र संकलन पॅड — जर स्वच्छपणे मूत्र गोळा करणे शक्य नसेल तर वापरण्यास योग्य; त्यावर त्वरित प्रक्रिया करा.
  • • कल्चरसाठी पिशवीतील नमुने वापरणे टाळा. दूषितीकरणामुळे चुकीच्या सकारात्मक निकालांचे प्रमाण खूप जास्त आहे
  • • कॅथेटरचा नमुना: जर तातडीचे असेल आणि मूल स्वच्छ नमुना देऊ शकत नसेल तर
  • • मायक्रोस्कोपी, कल्चर आणि सेन्सिटिव्हिटी (MC&S) साठी पाठवा
  • • प्राथमिक निदान: नायट्राइट्स + ल्युकोसाइट्स = मूत्रमार्गाच्या संसर्गाची शक्यता; केवळ नायट्राइट्स किंवा केवळ ल्युकोसाइट्स = संदिग्ध

प्रतिजैविक उपचार (स्थानिक मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करा):

  • • प्राथमिक तोंडी उपचार पर्याय: ट्रायमेथोप्रिम किंवा नायट्रोफ्युरान्टोइन (स्थानिक संवेदनशीलतेचे नमुने आणि प्रतिबंध तपासा)
  • • नायट्रोफ्युरान्टोइन: eGFR कमी असल्यास किंवा प्रणालीगत संसर्गाचा संशय असल्यास टाळा (पायलोनेफ्रायटिसवर प्रभावी नाही)
  • • खालच्या मूत्रमार्गाचा संसर्ग / सिस्टायटिस: ३-७ दिवस तोंडावाटे घ्यावयाची प्रतिजैविके
  • • वरच्या मूत्रमार्गाचा संसर्ग / पायलोनेफ्रायटिस (ताप, कंबरदुखी, प्रकृती अस्वस्थता): ७–१० दिवस; तोंडावाटे को-अमॉक्सिक्लेव्ह किंवा सेफालेक्सिन, किंवा प्रकृती अधिकच बिघडल्यास शिरेवाटे.
  • • ३ महिन्यांपेक्षा कमी: शिरावाटे प्रतिजैविके + त्याच दिवशी दाखल करणे
  • • MC&S निकालाचे पुनरावलोकन करा आणि आवश्यक असल्यास बदल करा

पहिल्या मूत्रमार्गाच्या संसर्गा नंतर इमेजिंग करण्याबाबत NICE चे मार्गदर्शन:

बालयूएसएस किडनी/मूत्राशयDMSA स्कॅनएमसीयूजी
६ महिन्यांपेक्षा कमी वयाचेहोय (६ आठवड्यांच्या आत)मूत्रमार्गाच्या संसर्गानंतर ४-६ महिन्यांनी, जर अल्ट्रासाऊंड तपासणी असामान्य असेल तरजर असामान्य यूएसएस किंवा डीएमएसए
६ महिने ते ३ वर्षे, चांगला प्रतिसाद देतोनियमित यूएसएस नाहीनाहीनाही
६ महिने – ३ वर्षे, असामान्य किंवा पुनरावर्तीहोय (तीव्र आजारपणात)होयविचार
तीन वर्षांहून अधिक काळ, चांगला प्रतिसाद देतो.नियमित यूएसएस नाहीनाहीनाही
३ वर्षांपेक्षा जास्त, असामान्य किंवा वारंवार होणारेहोय (६ आठवड्यांच्या आत)होय (जर वारंवार होत असेल तर)नाही (यूएसएस/डीएमएसए असामान्य असल्याशिवाय)

असामान्य मूत्रमार्गाचा संसर्ग: असामान्य सूक्ष्मजीव, ४८ तासांच्या आत उपचारांना प्रतिसाद न मिळणे, सेप्टिसेमिया (रक्तविषार), वाढलेले क्रिएटिनिन, पोटात किंवा मूत्राशयात गाठ.

पुनरावर्ती मूत्रमार्गाच्या संसर्गाची व्याख्या:

  • • ≥२ वेळा वरच्या मूत्रमार्गाचा संसर्ग (पायलोनेफ्रायटिस)
  • • खालच्या मूत्रमार्गाच्या संसर्गाचे (सिस्टायटिस) ≥३ भाग
  • • १ वरच्या मूत्रमार्गाचा संसर्ग + ≥१ खालच्या मूत्रमार्गाचा संसर्ग

तपास:

  • • वृक्क यूएसएस: मूत्रपिंडाचा आकार, व्रण, रचनात्मक विकृती आणि मूत्राशयातील अवशिष्ट द्रव यांचे मूल्यांकन करा.
  • • DMSA स्कॅन (डायमरकॅप्टोसक्सिनिक अॅसिड): मूत्रपिंडावरील व्रण ओळखण्यासाठीची सर्वोत्तम पद्धत; तीव्र मूत्रमार्गाच्या संसर्गानंतर ४-६ महिन्यांनी केली जाते.
  • • MCUG (मूत्रविसर्जन सिस्टोयुरेथ्रोग्राम): वेसिकोयुरेटेरिक रिफ्लक्स (VUR) आणि मूत्राशय/मूत्रमार्गातील विकृती शोधते — अल्ट्रासाऊंड (USS) किंवा डीएमएसए (DMSA) असामान्य असल्यास विचार करा.
  • • MAG3 रेनोग्राम: अडथळ्याचा संशय असल्यास, मूत्रपिंडाच्या कार्याची भिन्नता आणि निचरा यांचे मूल्यांकन करा.
  • • रक्तदाब, लघवीतील प्रथिने, मूत्रपिंडाचे कार्य (eGFR/क्रिएटिनिन) तपासा.

वारंवार होणाऱ्या मूत्रमार्गाच्या संसर्गाचे व्यवस्थापन:

  • • तीव्र आजारावर वरीलप्रमाणे उपचार करा
  • • प्रतिजैविक प्रतिबंध: ज्या मुलांना वारंवार मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI) होतो, विशेषतः VUR असल्यास, त्यांना ट्रायमेथोप्रिम २ मिग्रॅ/किलो या प्रमाणात दिवसातून एकदा रात्री देण्याचा विचार करावा (किंवा नायट्रोफ्युरान्टोइन).
  • • सुधारता येण्याजोग्या धोक्याच्या घटकांवर लक्ष द्या: बद्धकोष्ठता, मूत्रविसर्जनास अडचण, द्रवपदार्थांचे सेवन, स्वच्छता
  • • मूत्रविसर्जनातील बिघाड असल्यास मूत्राशयाचे पुनर्शिक्षण
  • • बालरोग मूत्रपिंडशास्त्र किंवा मूत्रविज्ञान विभागाकडे पाठवा. जर: रचनात्मक विकृती, मूत्रपिंडावर लक्षणीय व्रण, उपचारांना अपुरा प्रतिसाद, उच्च-श्रेणीचा VUR
  • • दीर्घकालीन पाठपुरावा: मूत्रपिंडावर व्रण असलेल्या मुलांमध्ये रक्तदाब आणि मूत्रपिंडाच्या कार्याचे दरवर्षी निरीक्षण करा.

पार्श्वभूमी आणि व्यापकता:

  • • प्राथमिक रात्रीची अंथरुणात लघवी करणे: मुलाला रात्रीची सातत्यपूर्ण कोरडेपणा कधीच साधता आला नाही.
  • • दुय्यम (सुरुवात) अंथरुणात लघवी करणे: बाळ ६ महिन्यांपेक्षा जास्त काळ कोरडे होते, नंतर पुन्हा त्रास सुरू झाला — तणाव, मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI), मधुमेह/इन्सिपिडस, बद्धकोष्ठता आणि काळजी या बाबींचा विचार करा.
  • • प्रसार: ५ वर्षांच्या वयात अंदाजे १५%, १० वर्षांच्या वयात सुमारे ५%, १५ वर्षांच्या वयात सुमारे १%; आपोआप बरे होणे सामान्य आहे
  • • वयाच्या ५ वर्षांपर्यंत रात्रीची त्वचा सातत्याने कोरडी न राहणे सामान्य आहे — या वयापूर्वी तपासणी किंवा उपचार करू नका.
  • • प्रबळ अनुवांशिक घटक: जर दोन्ही पालकांना अंथरुणात लघवी करण्याची सवय असेल, तर मुलाला ७७% शक्यता असते.

मूल्यांकन — दुय्यम कारणे वगळा:

  • • मूत्र डिपस्टिक: UTI, ग्लायकोसुरिया (मधुमेह मेल्तिस) वगळा
  • • बद्धकोष्ठता: एक अतिशय सामान्य कारण — गुदाशय पूर्ण भरल्यामुळे मूत्राशयावर दाब येतो.
  • • दिवसाच्या लक्षणांबद्दल विचारा (वारंवार जाणे, लघवीला जाण्याची तीव्र इच्छा होणे, दिवसा अंथरूण ओले होणे — यावरून मूत्राशय अतिसक्रिय असल्याचे सूचित होते)
  • • द्रवपदार्थ सेवनाची पद्धत आणि पेयांचे प्रकार
  • • झोपेची गुणवत्ता (घोरणे, स्लीप ॲप्निया)
  • • कौटुंबिक इतिहास; भावनिक ताण; शाळा/घरातील परिस्थिती
  • • २-४ आठवड्यांसाठी मूत्राशय डायरी (मूत्र विसर्जनाचे प्रमाण आणि वारंवारता तपासण्यासाठी उपयुक्त)

व्यवस्थापन — टप्प्याटप्प्याने केलेला दृष्टिकोन:

  1. पायरी १ — सर्वसाधारण उपाययोजना (सर्व मुलांसाठी):
    • • दिवसा पुरेसे द्रवपदार्थ सेवन (शालेय वयोगटातील मुलांसाठी दररोज १-१.४ लिटर); वायूयुक्त पेये आणि कॅफीन टाळा.
    • • दिवसा दर २-३ तासांनी नियमितपणे लघवीला जाणे; झोपण्यापूर्वी लघवी करणे.
    • • बद्धकोष्ठता असल्यास त्यावर उपचार करा
    • • दीर्घकालीन उपाय म्हणून मुलाला रात्री शौचालयात उचलून न नेणे — यामुळे मुलाला जागे व्हायला शिकण्यास मदत होत नाही.
    • • सकारात्मक बक्षीस प्रणाली (मान्य वर्तनांसाठी स्टार चार्ट, कोरड्या रात्रींसाठी नाही)
    • • पालक/मुलांची चिंता कमी करा — हे सामान्य आहे आणि सहसा ते दूर होते, असे आश्वासन द्या.
  2. पायरी २ — अंथरुणात लघवी होण्याचा इशारा (प्रथम-स्तरीय सक्रिय उपचार, >५ वर्षे):
    • • सर्वात प्रभावी दीर्घकालीन उपचार — सुमारे ६०-७०% रुग्णांमध्ये कोरडेपणा साधतो आणि त्याचा परिणाम दीर्घकाळ टिकतो.
    • • प्रेरित मूल आणि कुटुंबाची आवश्यकता आहे
    • • किमान ३ महिने किंवा सलग १४ कोरड्या रात्रींपर्यंत वापरले पाहिजे.
    • • मूत्र नियंत्रण सेवांद्वारे उपलब्ध
  3. पायरी ३ — डेस्मोप्रेसिन (अल्प कालावधीसाठी किंवा जेव्हा अलार्म देणे योग्य नसेल तेव्हा):
    • • कृत्रिम ADH — रात्रीच्या वेळी मूत्रनिर्मिती कमी करते
    • • तोंडी गोळी: झोपताना ०.२ मिग्रॅ; अंशतः प्रतिसाद मिळाल्यास मात्रा ०.४ मिग्रॅ पर्यंत वाढवू शकता.
    • • सब्लिंगुअल मेल्ट (डीडीएव्हीपी मेल्ट): झोपण्यापूर्वी १२०–२४० मायक्रोग्रॅम
    • • विशेषतः रात्रीच्या मुक्कामासाठी, शिबिरांसाठी, अल्पकालीन परिस्थितींसाठी उपयुक्त
    • • द्रवपदार्थ सेवनावर निर्बंध आवश्यक आहेत: औषध घेण्याच्या १ तास आधीपासून ते ८ तास नंतरपर्यंत द्रवपदार्थ घेणे टाळा — याचे पालन न केल्यास हायपोनेट्रेमियाचा धोका असतो.
    • • उलट्या किंवा जुलाबाच्या आजारादरम्यान घेणे थांबवा (हायपोनेट्रेमियाचा धोका)
    • • ३ महिन्यांनंतर आढावा घ्या; उपचार थांबवून पाहण्याचा विचार करा.
  4. पायरी ४ — एकत्रित किंवा तज्ञाकडे पाठवणे:
    • • उपचारास प्रतिसाद न देणाऱ्या रुग्णांसाठी अलार्म + डेस्मोप्रेसिन
    • • जर: दुय्यम अंथरुणात लघवी होणे, दिवसाची लक्षणे, मानसिक परिणाम, किंवा वरील उपाय अयशस्वी ठरल्यास, मूत्र नियंत्रण सेवा, बालरोग अंथरुणात लघवी होण्याचे क्लिनिक, किंवा बाल आणि किशोर मानसिक आरोग्य सेवा (CAMHS) यांच्याकडे पाठवा.
    • • मूत्राशयाच्या अतिसक्रियतेचा घटक आढळल्यास ऑक्सिब्युटिनिन दिले जाऊ शकते.

🚩 पुढील तपास किंवा संदर्भ केव्हा द्यावा:

  • • स्पष्ट कारण नसलेले दुय्यम अंथरूणदुखी
  • • दिवसा अंथरूण ओले करणे आणि रात्री अंथरुणात लघवी करणे
  • • युरिन डिपस्टिक चाचणी पॉझिटिव्ह (मूत्रमार्गाचा संसर्ग, ग्लायकोसुरिया)
  • • संशयित मधुमेह किंवा इन्सिपिडस
  • • मज्जासंस्थेशी संबंधित लक्षणे किंवा चिन्हे
  • • संरक्षणासंबंधी चिंता
  • • दोन योग्य उपचार सत्रांना प्रतिसाद न देणे

🚨 त्याच दिवशी मिळणारे रेफरल्स

बालरोगतज्ञांकडे तातडीने केव्हा पाठवावे

तात्काळ ९९९ रुग्णवाहिका:

  • • श्वासमार्ग, श्वासोच्छ्वास, रक्ताभिसरणात अडथळा
  • • कमी झालेली शुद्धीची पातळी
  • • स्टेटस एपिलेप्टिकस
  • • मेनिनजायटिस/सेप्टिसेमियाचा संशय
  • • ॲनाफिलेक्सिस
  • • तीव्र निर्जलीकरण/शॉक
  • • गंभीर आघात

त्याच दिवशी रुग्णालयात पाठवणे

श्वसन:
  • • तीव्र दमा/श्वास घेताना घरघर
  • • विश्रांतीच्या वेळी स्ट्रायडर
  • • तीव्र श्वसन त्रास
  • • ऑक्सिजन सॅचुरेशन <९२%
  • • गुंतागुंतीसह संशयित न्यूमोनिया
लैंगिकदृष्ट्या कार्यशील:
  • • पित्तमिश्रित उलटी
  • • आतड्यांतील अडथळ्याची लक्षणे
  • • आतड्याच्या एका भागात दुसऱ्या भागात शिरल्याचा संशय
  • • तीव्र डिहायड्रेशन
  • • तीव्र उदर
न्यूरोलॉजिकल:
  • • पहिला झटका
  • • झटक्यानंतरचा दीर्घकाळ
  • • वाढलेल्या इंट्राक्रॅनियल प्रेशरची लक्षणे
  • • तीव्र मज्जासंस्थेतील कमतरता
  • • संशयित अपघाती नसलेली दुखापत
इतर:
  • • संशयित डायबेटिक कीटोअ‍ॅसिडोसिस
  • • वृषण पीळ
  • • सांध्यांची तीव्र सूज
  • • कर्करोगाची शक्यता
  • • संरक्षणासंबंधी चिंता

संदर्भ माहिती

समाविष्ट करण्यासाठी आवश्यक माहिती:
  • • मुलाचे नाव, जन्मतारीख, पत्ता, एनएचएस क्रमांक
  • • पालक/काळजीवाहकाचा संपर्क तपशील
  • • सादर केलेली तक्रार आणि कालावधी
  • • संबंधित वैद्यकीय इतिहास आणि तपासणीतील निष्कर्ष
  • • महत्त्वाची चिन्हे आणि निरीक्षणे
  • • दिलेला कोणताही उपचार
  • • संदर्भ देण्याचे कारण आणि तातडीचेपणा
  • • तुमचे संपर्क तपशील

🛡️ संरक्षण

गैरवर्तन ओळखणे, कार्यपद्धती समजून घेणे आणि असुरक्षित मुलांचे संरक्षण करणे.

कृपया नोंद घ्या: ब्रॅडफोर्ड व्हीटीएसचे बाल सुरक्षेसाठी समर्पित एक संपूर्ण वेबपेज आहे. हा विभाग त्वरित संदर्भासाठी महत्त्वाच्या मुद्द्यांचा एक छोटा सारांश आहे.

🚩 शारीरिक छळाची धोक्याची चिन्हे:

  • • वैद्यकीय मदत घेण्यास विलंब
  • • दुखापतींशी विसंगत कथा
  • दुखापतींमुळे वारंवार उपस्थित राहणे
  • • जखमांचा असामान्य प्रकार
  • • हालचाल न करू शकणाऱ्या मुलाला होणाऱ्या दुखापती
  • • संरक्षित भागांमध्ये जखम होणे
  • • पकडीच्या खुणा, चावल्याच्या खुणा
  • स्पष्ट सीमांकन असलेले भाजणे
  • • हालचाल न करू शकणाऱ्या मुलामधील फ्रॅक्चर

⚠️ धोक्याचे घटक:

पालकांशी संबंधित घटक:

  • • पदार्थांचा गैरवापर
  • • मानसिक आरोग्य समस्या
  • • घरगुती हिंसाचार
  • • सामाजिक अलगीकरण
  • तरुण पालक
  • • गैरवर्तनाचा इतिहास

बाल घटक:

  • • अपंगत्व
  • • दीर्घकालीन आजार
  • • अकाली जन्म
  • • अवघड स्वभाव

📝 आवश्यक कृती:

काळजी वाटत असल्यास:

  1. १. सुरक्षा प्रमुखाशी चर्चा करा
  2. २. बाल सेवा विभागाशी संपर्क साधा.
  3. 3. सर्वकाही दस्तऐवजीकरण
  4. ४. स्थानिक कार्यपद्धतींचे पालन करा.
  5. ५. तात्काळ सुरक्षिततेचा विचार करा.

दस्तऐवजीकरण आवश्यकता:

  • • तारीख, वेळ, ठिकाण
  • • कोण उपस्थित होते
  • • जखमांचे वस्तुनिष्ठ वर्णन
  • • अचूक उद्धरणे (बाल आणि पालक)
  • • तुमचे निरीक्षण आणि चिंता
  • • केलेल्या कारवाई

भावनिक/वर्तणुकीचे निर्देशक

मुलांचे वर्तन:
  • • गोठलेली दक्षता
  • • अत्याधिक अनुपालन किंवा आक्रमकता
  • • विकासात्मक प्रतिगमन
  • • स्वतःला इजा पोहोचवण्याचे वर्तन
  • • लैंगिकतेवर आधारित वर्तन (वयास अयोग्य)
  • • घरी जाण्याची भीती
पालक-मुलाचा संवाद:
  • • मुला-पालकांमधील अयोग्य संवाद
  • • स्वतःच्याच काळजीत असलेले पालक
  • • मुलाच्या त्रासाबद्दल काळजीचा अभाव
  • • मुलाला दोष देणे
  • • अवास्तविक अपेक्षा

लक्षात ठेवा: तुमची भूमिका चिंताजनक बाबी ओळखणे आणि योग्य ठिकाणी प्रकरण पाठवणे ही आहे. तुमच्याकडून गैरवर्तनाचा तपास करण्याची किंवा ते सिद्ध करण्याची अपेक्षा नाही. शंका असल्यास, तुमच्या बाल संरक्षण प्रमुखाकडून किंवा बाल सेवा विभागाकडून सल्ला घ्या. मुलाची सुरक्षितता सर्वात महत्त्वाची आहे.

🎯 लक्षात ठेवा: तुम्ही हे नक्कीच करू शकता!

बालरोगशास्त्र हे एक मोठे आव्हान वाटू शकते, परंतु पद्धतशीर तपासणी (ABC + RED BURT), योग्य सुरक्षा व्यवस्था आणि पालकांच्या अंतर्ज्ञानावर विश्वास ठेवल्यास, तुम्ही योग्य निर्णय घ्याल. शंका असल्यास, सल्ला घ्या - त्यासाठीच तर बालरोगतज्ञांची टीम असते!

☕ आता स्वतःला त्या हक्काच्या कॉफीचे बक्षीस द्या.
Top स्क्रोल करा