Wytyczne NICE CG181 dotyczące modyfikacji lipidów, nowa integracja kalkulatora QRISK3 i zmienione progi nadciśnienia tętniczego (NICE NG136). Wytyczne ESC/EAS dotyczące dyslipidemii z 2023 r. kładą teraz nacisk na spersonalizowaną ocenę ryzyka.
🫀 MEDYCYNA SERCOWO-NACZYNIOWA dla lekarzy rodzinnych: Twój poradnik przetrwania
Zapierająca dech w piersiach wiedza, ale bez faktycznego zatrzymania akcji serca - podnosząca pewność siebie!
Data aktualizacji: listopad 2025 r.
Streszczenie: Co opanujesz dzisiaj
Ponieważ przed lunchem masz do zrobienia 47 innych rzeczy, a to tylko lista z rana
Co obejmuje ta strona:
- • Sygnały ostrzegawcze i sytuacje zagrażające życiu
- • Ramy diagnostyczne i kalkulatory ryzyka
- • Zarządzanie typowymi schorzeniami
- • Strategie profilaktyczne i promocja zdrowia
- • Ścieżki skierowań i wskazówki dotyczące dalszego postępowania
- • Wskazówki dotyczące przygotowania do egzaminu MRCGP
Krótkie fakty w skrócie:
Szybka nawigacja
📥 Pobrania
ścieżka: SERCOWO-NACZYNIOWY
- Westcliffe
- Inhibitory ACE – jak zacząć je stosować.docx
- Migotanie przedsionków.pptx
- Rejestry CHD, protokoły i konfiguracja usług.pptx
- Wrodzona wada serca.pptx
- Wapnienie tętnic wieńcowych w tomografii komputerowej – co robić w 2022 r.
- Porady dotyczące stylu życia w przypadku chorób układu krążenia – ulotka dla pacjenta.docx
- ZŻG, ZP, D-dimer i Wells.pptx
- Protokół wykonania EKG.docx
- Echokardiografia.pptx
- Niewydolność serca – kompleksowa ocena duszności.pptx
- Niewydolność serca – opieka paliatywna i opieka terminalna.docx
- Niewydolność serca.pptx
- Szmery serca – który jest który.pptx
- Nadciśnienie tętnicze – Arkusz monitorowania ciśnienia tętniczego w domu.docx
- Nadciśnienie tętnicze.pptx
- Lipidy, statyny i profilaktyka chorób układu krążenia.pptx
- Statystyki medyczne – ryzyko chorób układu krążenia i korzyści związane ze stylem życia.docx
- Zawał mięśnia sercowego – jak rozpoznać go na EKG.pdf
- MI - nauka, EKG i tromboliza.pptx
- NT-proBNP.pptx
- Kołatanie serca – kompletny przewodnik.pptx
- Kołatanie serca w 10 krokach.pptx
- Atak paniki lub zawał serca.pdf
- Choroba tętnic obwodowych.pptx
- Profilaktyka pierwotna i ocena ryzyka chorób układu krążenia.pptx
- Odstęp QT i wydłużenie.pptx
- Kontrola szybkości transmisji w AF, IHD i LVSD.pptx
- Leczenie stabilnej dławicy piersiowej i choroby niedokrwiennej serca.pptx
- Statyny i testy czynności wątroby.docx
- Omdlenia - omdlenia i dziwne ruchy.pptx
- NAUCZANIE - Przypadki OSCE dotyczące migotania przedsionków.docx
- NAUCZANIE - ciśnienie krwi OSCEs.doc
- NAUCZANIE - duszność - przypadek.ppt
- NAUCZANIE - scenariusz przypadku chd.ppt
- NAUCZANIE - ryzyko chorób układu krążenia - 4 studia przypadków - oblicz i wyjaśnij.doc
- NAUCZANIE - Nadciśnienie tętnicze - przypadki OSCE.docx
- Wielki zwrot w sprawie aspiryny – lekcja o badaniach medycznych.pptx
Kluczowe pytania dotyczące gromadzenia danych
Czerwone flagi – czego nie przegapić!
Podejście etapowe do kluczowych objawów
Ból w klatce piersiowej (SOKRATES)
- Site: Centralny, lewostronny, promieniujący?
- Onset: Nagły, stopniowy, pora dnia?
- CCharakter: Miażdżący, ostry, palący?
- Radiacja: ramię, szczęka, plecy?
- Apowiązane: SOB, pocenie się, nudności?
- Timing: Czas trwania, częstotliwość?
- Ezaostrzające: ćwiczenia, emocje, zimno?
- Spoziom: skala 1-10
Ocena duszności
- • Klasa NYHA (wchodzenie po schodach)
- • Ortopnoe (potrzebne poduszki)
- • Napadowa duszność nocna
- • Zmiany tolerancji wysiłku
- • Związany ból/kołatanie serca w klatce piersiowej
- • Postęp obrzęku kostki
Skoncentrowane badanie układu sercowo-naczyniowego
Generalna Inspekcja
Bladość, sinica, palce pałeczkowate, duszność w spoczynku, obrzęk obwodowy, podwyższenie ciśnienia żylnego
Ocena tętna i ciśnienia krwi
- • Tempo, rytm, charakter, głośność
- • Ciśnienie krwi w obu ramionach (różnica >20 mmHg = niepokój)
- • Tętno obwodowe (promieniowe, szyjne, udowe)
- • Opóźnienie promieniowo-udowe
Badanie przedsercowe
- • Lokalizacja i charakter punktu szczytowego
- • Wzruszenia, dreszcze, namacalne dźwięki
- • Tony serca (S1, S2, tony dodane)
- • Szmery (czas, lokalizacja, promieniowanie)
Kiedy i jak korzystać z kalkulatorów ryzyka
QRISK3
- • Profilaktyka pierwotna ryzyka chorób układu krążenia
- • Wiek 25-84 lata
- • Ryzyko 10-letnie ≥10% = rozważenie statyny
- • Obejmuje pochodzenie etniczne, deprywację
CHA₂DS₂-VASc
- • Ocena ryzyka udaru mózgu związanego z migotaniem przedsionków
- • Wynik ≥2 (mężczyźni) lub ≥3 (kobiety)
- • Rozważ leczenie przeciwzakrzepowe
- • Wymagany coroczny przegląd
Krwawił
- • Ryzyko krwawienia w przypadku stosowania leków przeciwzakrzepowych
- • Wynik ≥3 = wysokie ryzyko krwawienia
- • Nie stosować w celu wykluczenia działania przeciwzakrzepowego
- • Zajmij się czynnikami modyfikowalnymi
Właściwe wykorzystanie śledztw
Wskazania EKG
Ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, duszność, omdlenia, nowy szmer, diagnoza nadciśnienia, ocena przedoperacyjna
BNP/NT-proBNP
Podejrzenie niewydolności serca: BNP >100 pg/ml lub NT-proBNP >300 pg/ml wymaga echa w ciągu 6 tygodni
Troponina
Podejrzenie ACS: Troponina o wysokiej czułości w badaniu wstępnym i po 3 godzinach. Interpretować w kontekście klinicznym.
Rozpoznawanie, kiedy należy pilnie skierować pacjenta
Interpretacja wyników opieki wtórnej
Raporty Echo
- • LVEF >50% = prawidłowa
- • LVEF 40-49% = łagodne upośledzenie
- • LVEF <40% = umiarkowanie-ciężka
- • Gradienty i obszary zaworów
- • Ocena funkcji rozkurczowej
Wyniki angiografii
- • Znaczenie zwężenia w %
- • Terytoria statków (LAD, RCA, LCx)
- • Rodzaje stentów i ich implikacje
- • Decyzje dotyczące CABG i PCI
- • Wymagania dotyczące dalszych działań
Diagnostyka różnicowa bólu w klatce piersiowej
Przyczyny kardiologiczne
- • ACS/MI – miażdżący, promieniujący, z objawami autonomicznymi
- • Stabilna dławica piersiowa – przewidywalna, związana z wysiłkiem fizycznym, ustępująca po odpoczynku/GTN
- • Zapalenie osierdzia – ostre, pozycyjne, gorsze w pozycji leżącej
- • Rozwarstwienie aorty – rozdarcie, nagły początek, migracja
Przyczyny oddechowe
- • PE - opłucnowe, z SOB, czynniki ryzyka
- • Odma opłucnowa – nagła, ostra, jednostronna
- • Zapalenie płuc – z gorączką i kaszlem produktywnym
Przyczyny niekardiologiczne
- • MSK – powtarzalny w ruchu, tkliwy przy palpacji
- • GORD – pieczenie, nasilenie po posiłkach, w pozycji leżącej
- • Lęk – związany z objawami paniki
- • Zapalenie chrząstki żebrowej – tkliwość chrząstek żebrowych
Funkcje Red Flag
- • Nagły, silny ból
- • Promieniowanie ramion/szczęki
- • Związane z tym pocenie się/nudności
- • Niepowodzenie hemodynamiczne
Nadciśnienie tętnicze i zarządzanie ryzykiem sercowo-naczyniowym
Kryteria diagnostyczne NICE NG136
- • Ciśnienie tętnicze w klinice ≥140/90 mmHg w 2+ pomiarach
- • Średnia ABPM/HBPM ≥135/85 mmHg
- • Zmierz ciśnienie krwi w obu ramionach (użyj wyższego odczytu)
- • Weź pod uwagę nadciśnienie białego fartucha
Kiedy oferować ABPM/HBPM
U wszystkich pacjentów z ciśnieniem tętniczym w klinice 140-180/90-120 mmHg w celu potwierdzenia diagnozy przed rozpoczęciem leczenia
Etap 1
Klinika: 140-159/90-99 mmHg
ABPM: 135-149/85-94 mmHg
Etap 2
Klinika: 160-179/100-119 mmHg
ABPM: ≥150/95 mmHg
Stopień 3 (ciężki)
Klinika: ≥180/120 mmHg
Wymagana ocena tego samego dnia
Progi leczenia
- • Etap 1: Leczenie w przypadku <80 lat + ryzyko chorób układu krążenia ≥10% lub uszkodzenie narządów docelowych
- • Etap 2: Leczenie wszystkich pacjentów bez względu na wiek
- • Etap 3: Leczenie natychmiastowe + porada specjalistyczna tego samego dnia
Leczenie pierwszego rzutu (NICE 2024)
- • <55 lat: inhibitor ACE (lub ARB w przypadku kaszlu)
- • ≥55 lat lub Afro-Karaibowie: Bloker kanału wapniowego
- • Krok 2: ACE-I + CCB
- • Krok 3: ACE-I + CCB + diuretyk tiazydopodobny
Harmonogram dalszych działań
- • Miesięcznie, aż do osiągnięcia celu
- • Następnie co 3–6 miesięcy, gdy stan się ustabilizuje
- • Minimalny przegląd roczny
- • Sprawdź U&E 2 tygodnie po rozpoczęciu leczenia ACE-I/ARB
Docelowe ciśnienie krwi
Klinika: <140/90 mmHg (lub <150/90, jeśli ≥80 lat)
ABPM/HBPM: <135/85 mmHg
Definicje NICE NG136
- • Etap 1: Clinic 140-159/90-99mmHg, ABPM/HBPM 135-149/85-94mmHg
- • Etap 2: Klinika 160-179/100-119 mmHg, ABPM/HBPM ≥150/95 mmHg
- • Etap 3: Klinika ≥180/120 mmHg (ciężkie nadciśnienie)
Cele BP
- • <130/80 jeśli pacjent ma inną przewlekłą chorobę (CVD/DM/PCHN/TIA/CVA/PVD)
- • <140/90 gdyby tylko nadciśnienie
- • <150/90 jeśli masz ponad 80 lat w przypadku wszystkich schorzeń
Prawidłowa technika pomiaru ciśnienia krwi
- • Pacjent siedzi, ramię podparte na wysokości serca
- • Odpowiedni rozmiar mankietu (pęcherz obejmuje ≥80% ramienia)
- • 5 minut odpoczynku przed pomiarem
- • Dokonaj pomiaru w obu ramionach (użyj wyższego odczytu)
- • Wykonaj 2 pomiary w odstępie 1 minuty
Nadciśnienie białego fartucha
Definicja: Ciśnienie tętnicze w klinice ≥140/90 mmHg, ale ABPM/HBPM <135/85 mmHg
- • Częściej występuje u osób starszych, kobiet i osób niepalących
- • Zalecane coroczne monitorowanie ciśnienia krwi
- • Weź pod uwagę ocenę ryzyka chorób układu krążenia
- • Nie jest wymagane leczenie przeciwnadciśnieniowe
Klinicznie istotny efekt białego fartucha
Ciśnienie krwi w gabinecie lekarskim lub klinice przekraczające dzienne ABPM o 20 mmHg skurczowe or 10 mmHg rozkurczowe zarówno w przypadku braku, jak i obecności leczenia przeciwnadciśnieniowego
CIĘŻKIE NADCIŚNIENIE: BP >180/120
Dalsze postępowanie zależy od objawów i oznak badania wskazujących na uszkodzenie narządu docelowego
JEŚLI NIE MA OBJAWÓW I NIE WYNIKA BADANIE
Zanim cokolwiek zrobisz:
- • Wykonaj EKG i ACR (w celu wykrycia objawów uszkodzenia narządów końcowych, takich jak przerost lewej komory, zmiany odcinka ST, zaburzenia rytmu serca)
W przypadku jakichkolwiek oznak uszkodzenia narządów końcowych:
- 1. Rozpocznij standardową terapię przeciwnadciśnieniową (np. amlodypiną)
- 2. Nakłoń ich do wykonywania ABPM/HBPM
- 3. Przejrzyj w ciągu 7 dni
Jeśli nie ma oznak uszkodzenia narządu końcowego:
- • Nie ma potrzeby rozpoczynania leczenia
- 1. Zorganizuj ABPM/HBPM
- 2. Przejrzyj w ciągu 7 dni – następnie podejmij decyzję o Rx
- • ABPM/HBPM pomoże wykluczyć nadciśnienie białego fartucha
JEŚLI OBJAWY I/LUB OZNAKI USZKODZENIA NARZĄDÓW DOCELOWYCH
PRZYJĘCIE DO SZPITALA TEGO SAMEGO DNIA
Objawy uszkodzenia narządów docelowych:
- • Ból w klatce piersiowej
- • Bóle głowy
- • Ataki, zabawne zwroty akcji
Objawy uszkodzenia narządów docelowych:
- • Krwotok siatkówkowy
- • Obrzęk tarczy nerwu wzrokowego
- • Zamieszanie
- • Objawy niewydolności serca
- • Białkomocz
W przypadku podejrzenia PHAEOCHROMOCYTOMY należy zgłosić się tego samego dnia na:
- • Niedociśnienie labilne/posturalne
- • Ból głowy, kołatanie serca, bladość
- • Ból brzucha
- • Nadmierne pocenie się (nadmierne pocenie się bez wyraźnego powodu)
ZŁOŚLIWE (PRZYSPIESZONE) NADCIŚNIENIE: BP >220/120
PRZYJĘCIE DO SZPITALA – ŚCISŁY LEŻAK W ŁÓŻKU
NIE dodawaj żadnych leków przeciwnadciśnieniowych Ponieważ nie chcesz zbyt gwałtownie obniżać ciśnienia krwi z powodu ryzyka zawału mózgu – zamiast tego pozwól szpitalowi to zrobić. Szpital będzie dążył do obniżenia ciśnienia krwi do 110 mmHg rozkurczowego w ciągu 24 godzin.
Objawy (pamiętaj: oczy-mózg-płuca):
- • Zaburzenia widzenia (oczy)
- • Ból głowy (mózgu)
- • Encefalopatia nadciśnieniowa – osłabienie poziomu świadomości, splątanie, śpiączka, napady padaczkowe (mózg)
- • Duszność (płuca)
Objawy badania:
- • Ostre wysokie ciśnienie krwi z ciśnieniem rozkurczowym >220/120 mmHg
- • OCZY: Badanie dna oka – retinopatia nadciśnieniowa z krwawieniami i wysiękami; obrzęk tarczy nerwu wzrokowego spowodowany obrzękiem mózgu
- • NERKI: Badanie moczu – niewydolność nerek – test paskowy na białkomocz
- • SERCE: Ocena niewydolności serca – SOB, trzeszczenia dwupodstawne, pogarszający się obrzęk kostki
- • Rzadko: hemoglobinuria, żółtaczka, niedokrwistość (niedokrwistość hemolityczna mikroangiopatyczna)
Algorytm leczenia NICE
- • Krok 1: <55 lat: ACE-I/ARB; ≥55 lat: CCB
- • Krok 2: ACE-I/ARB + CCB
- • Krok 3: ACE-I/ARB + CCB + diuretyk tiazydopodobny
- • Krok 4: Dodaj spironolakton lub alfa/beta-bloker
- • Kontrola po 4-6 tygodniach od każdej zmiany
CHOROBY WSPÓŁISTNIEJĄCE - KTÓRE LEKI NA NADCIŚNIENIE SĄ LEPSZE?
Opcje: A – inhibitor ACE lub ARB; B – beta-bloker; C – bloker kanału wapniowego; D – diuretyk tiazydowy
CKD (przewlekła choroba nerek)
Brak cukrzycy:
- • ACR <30 – stosuj standardowe wytyczne
- • ACR >30 – oferta A (ACEi/ARB)
W przypadku cukrzycy:
- • ACR >3 – oferta A (ACEi/ARB)
Wszyscy pacjenci z ACR >70: oferta A (ACEi/ARB)
Leki moczopędne będą kluczowymi lekami drugiego rzutu:
- • eGFR >30, stosować D (wyższe dawki lub dwa razy dziennie)
- • eGFR <30, należy stosować diuretyki pętlowe (większe dawki lub dwa razy dziennie)
Ostrożnie stosuj spironolakton w przewlekłej chorobie nerek. Rozpocznij od małej dawki, kontroluj mocz i nerki tydzień później lub tydzień po modyfikacji dawki i rozważ monitorowanie co 3 miesiące.
Przewlekła niewydolność serca
Typ 2 Cukrzyca
Pacjenci innej rasy niż czarna:
- • Zacznij od A (ACEi/ARB) i dodaj D i C jako drugą i trzecią linię
Pacjenci czarnoskórzy:
- • 1. linia: A+D lub A+C
- • 2. linia: A+C+D
Jeśli potrójna terapia okaże się nieskuteczna, należy rozważyć zastosowanie α-blokera, B lub spironolaktonu.
U kobiet w wieku rozrodczym lekiem pierwszej linii jest C (nifedypina w ciąży)
Uwaga: Celem jest obniżenie ciśnienia tętniczego. A (ACEi/ARB) nie są skuteczniejsze niż inne leki nadciśnieniowe w redukcji punktów końcowych dotyczących nerek i układu sercowo-naczyniowego. Większość pacjentów wymaga terapii skojarzonej.
Typ 1 Cukrzyca
Migotanie przedsionków
Termin Afrykańsko-Karaibski
Termin afrokaraibski został obecnie zastąpiony przez Afrykańskie Karaiby (jedno r, dwa b). Afro-Karaibczycy to osoby pochodzenia afrykańskiego urodzone lub mieszkające w państwach karaibskich. Państwa karaibskie to wyspy w Ameryce Północnej, w tym Jamajka i Bahamy.
PRZYPADEK SZCZEGÓLNY: AFRYKA I KARAIBY
Dla mieszkańców Afryki i Karaibów
Postępuj zgodnie ze standardową procedurą leczenia nadciśnienia tętniczego:
- • 1. linia: zastosuj amlodypinę (lub tiazyd, jeśli nie jest tolerowany)
- • 2. linia: Dodaj ACEI (ramipril) lub ARB (losartan lub kandesartan)
- • 3 linia: Dodaj tiazyd
Dla osób pochodzenia karaibskiego > 55 lat:
- • 1. linia: zastosuj amlodypinę (lub tiazyd, jeśli nie jest tolerowany)
- • 2. linia: Dodaj ARB, taki jak Losartan lub Kandesartan (nie ACEI)
Dla osób pochodzenia afro-karaibskiego + w każdym wieku + z nadciśnieniem tętniczym + cukrzycą:
- • 1. linia: Inhibitory ACE, takie jak ramipril
- • 2. linia: Przestań przyjmować ACEI, zastąp je ARB, np. Losartanem lub Kandesartanem
Dlaczego ARB zamiast ACEI?
Próbowałem to sprawdzić w internecie i trudno było znaleźć odpowiedź. Zatem poniższe informacje opierają się na moich przypuszczeniach, sięgających czasów studiów biochemii… Jeśli znasz poprawną odpowiedź, daj mi znać, rameshmehay@googlemail.com
Ciśnienie krwi ulega obniżeniu, ponieważ inhibitory ACE blokują enzym na wczesnym etapie układu, co skutkuje zmniejszeniem produkcji angiotensyny, która może zwężać naczynia krwionośne. Tymczasem ARB pomagają naczyniom krwionośnym uniknąć zwężenia poprzez blokowanie receptorów, do których przyłącza się angiotensyna.
Afryka i Karaiby produkują mniej reniny. Tak czy inaczej, w krwiobiegu jest mniej ACE. Nie ma więc sensu podawać ACEI. Zamiast tego należy podawać ARB, który blokuje receptor, do którego przyłączają się pozostałe, niskie poziomy ACE. Myślę, że taka jest teoria.
Ale z tego, co widzę na froncie badań – w praktyce tego nie widać. Jedyną zaletą ARB w porównaniu z ACEI jest mniej skutków ubocznych. Być może więc starają się zwiększyć zgodność. Ale dlaczego nie zrobić tego dla wszystkich?
KIEDY ZWIĘKSZYĆ LECZENIE
Dodaj dodatkową terapię, jeśli BP > DOCELOWE (weź pod uwagę ocenę kliniczną i tolerancję pacjenta)
W przypadku potwierdzenia nadciśnienia tętniczego należy zmienić leczenie na podstawie odczytów z kliniki. Nie należy opóźniać leczenia poprzez powtarzanie pomiarów ciśnienia krwi ani oczekiwanie na wyniki pomiarów w domu, chyba że występuje nasilony efekt białego fartucha.
UWAGA: HCA/PIELĘGNIARKI – POSTĘPUJ ZGODNIE Z PROTOKOŁEM POMIARU CIŚNIENIA KRWI, ABY SKONSULTOWAĆ SIĘ Z LEKARZEM POPULARNYM W PRZYPADKU PODWYŻSZONEGO WSKAŹNIKA CIŚNIENIA KRWI
CELE
- • <130/80 jeśli pacjent ma inną przewlekłą chorobę (chorobę układu krążenia/DM/PChN/TIA/CVA/PVD)
- • <140/90 gdyby tylko nadciśnienie
- • <150/90 jeśli masz ponad 80 lat w przypadku wszystkich schorzeń
CO ZROBIĆ NA SPOTKANIE KONTROLNYM BP
- • Miesięczna kontrola ZE zmianą leczenia do momentu, aż ciśnienie krwi spadnie poniżej celu, następnie coroczna kontrola ciśnienia krwi, kontrola badań krwi i leków zgodnie z tabelą kontroli CDM
- • Recepta na lipidy: Zgodnie z protokołem modyfikacji lipidów
- • Rozważ ABPM/HBPM jako uzupełnienie klinicznych pomiarów ciśnienia tętniczego krwi w celu monitorowania reakcji na leczenie przeciwnadciśnieniowe za pomocą modyfikacji stylu życia lub leków, jeśli zwiększona dawka leku będzie źle tolerowana, unikając polipragmazji, efektu białego fartucha i oporności pacjenta
- • Nadciśnienie tętnicze u kobiet w wieku rozrodczym/Nadciśnienie tętnicze w ciąży: Zapoznaj się z odpowiednimi wytycznymi NICE 107
Kontynuacja i monitorowanie
- • Miesięczne przeglądy do momentu osiągnięcia docelowego ciśnienia tętniczego krwi
- • Następnie co 3–6 miesięcy, gdy stan się ustabilizuje
- • Roczny minimalny przegląd (ciśnienie tętnicze, ryzyko chorób układu krążenia, styl życia)
- • Sprawdź U&E 2 tygodnie po rozpoczęciu/zmianie ACE-I/ARB
- • Zalecane jest monitorowanie ciśnienia krwi w domu
ZASADY DOTYCZĄCE DNIA CHOROBOWEGO - Porady dotyczące OZW
Poinformuj pacjentów o następujących kwestiach, aby zapobiec OSTROWEMU USZKODZENIU NEREK, gdy czują się źle
Jeśli dopadnie Cię przeziębienie, grypa lub wystąpią u Ciebie inne choroby, takie jak wymioty lub biegunka (chyba że są lekkie)…
Podstawy:
- • Odpoczynek
- • Pij dużo płynów bez cukru
- • Unikaj nadmiernej ilości kofeiny, ponieważ może ona powodować odwodnienie
- • W razie potrzeby należy przyjmować leki przeciwbólowe w zalecanych dawkach.
- • Skontaktuj się ze swoim lekarzem rodzinnym, aby dowiedzieć się, czy konieczne jest leczenie antybiotykami.
- • Jeśli wymiotujesz w sposób niekontrolowany, skontaktuj się ze swoim lekarzem rodzinnym lub pogotowiem ratunkowym (numer 111 lub oddział ratunkowy w Wielkiej Brytanii)
Przestań przyjmować leki wymienione poniżej (mnemonik: DAAMN):
- • DLEKI MOCZOWODOWE – furosemid, spironolakton, indapamid, bendroflumetazyd
- • AInhibitory CE – lizynopryl, peryndopryl, ramipril
- • ARB – losartan, kandesartan, walsartan
- • METFORMINA
- • NSAID – ibuprofen, diklofenak, naproksen
Powróć do leczenia, gdy poczujesz się lepiej
Zwykle 24-48 godzin normalnego jedzenia i picia
OBJAWY
- • Duszność podczas wysiłku i w spoczynku + zmniejszona tolerancja wysiłku
- • Duszność napadowa (Paroxysmal Night Duspnoea)
- • Nykturia
- • Obrzęk kostek, obrzęk brzucha (pacjenci zgłaszają wzdęcia i przyrost masy ciała)
- • Narastające zmęczenie (+/- zawroty głowy/omdlenia)
OBJAWY BADANIA
- • Tachypnoe (SOB)
- • Tachykardia >100 uderzeń na minutę
- • Wysokie ciśnienie krwi
- • Osłuchiwanie płuc: Drobne trzeszczenia u podstawy płuc +/- wysięk opłucnowy
- • Osłuchiwanie serca: przesunięty na bok puls szczytowy i szmer serca, rytm galopowy na szczycie (3./4. ton serca)
- • Zatrzymanie płynów: obrzęk kostki, brzucha, kości krzyżowej
CZYNNIKI RYZYKA
- • Wiek >65 lat
- • Choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, choroba zastawkowa serca, kardiomiopatia, zapalenie mięśnia sercowego
- • Niewydolność nerek
- • Anemia
- • Tyreotoksykoza
Nie zapomnij…
- • Rodzinny przypadek niewydolności serca + nagłej śmierci sercowej w wieku poniżej 40 lat
Leki, które mogą powodować/pogarszać niewydolność serca (HF)
Leki mogące powodować niewydolność serca (HF):
- • Alkohol
- • Kokaina
Leki, które mogą nasilać objawy niewydolności serca (skrót: NET CCC):
- • NSAID, takie jak ibuprofen, naproksen
- • Epreparaty musujące, np. eff Solpadol (wysoka zawartość sodu)
- • Ttrójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, takie jak amitryptylina
- • CBlokery kanałów, takie jak diltiazem
- • Cortykosteroidy, takie jak prednizolon
- • CInhibitory OX II, takie jak celekoksyb
DOCHODZENIA
- • Badania krwi: Morfologia krwi, U+E, TSH, badania czynnościowe wątroby, HbA1c, profil lipidowy, BNP
- • Kąpiel w moczu do krwi i białka
- • ECG
- • CXR
- • Spirometria/Przepływ szczytowy (aby wykluczyć przyczyny płucne SOB)
- • ECHO – patrz sekcja diagnozy
Jeśli LVSD zostało już potwierdzone za pomocą poprzedniego badania ECHO, należy wykonać badania krwi w celu oceny przeciwwskazań do stosowania leków
Poprzedni MI
PILNE skierowanie do poradni HF i ECHO w ciągu 2/52
Objawowa niewydolność serca (HF) bez przebytego zawału serca:
Pomiar NT-proBNP (NICE & ASSIST)
>2000 pg/ml (236 pmol/l)
PILNE SKIEROWANIE na ocenę specjalistyczną + ECHO za 2 tygodnie
400 – 2000 pg/ml
Skierowanie na ocenę specjalistyczną + ECHO za 6 tygodni
<400 pg/ml
Rozpoznanie niewydolności serca jest mniej prawdopodobne – jeśli objawy nadal występują, należy rozważyć konsultację ze specjalistą
Przypadki specjalne
- • Kobiety w ciąży (lub kobiety 6 miesięcy po porodzie) z podejrzeniem niewydolności serca: specjalista ds. przyjęć i skierowań w nagłych wypadkach
- • Niewydolność serca z wadą zastawkową: skierować na ocenę specjalistyczną
UWAGA: Inne przyczyny podwyższonego BNP
- • Wiek >70 lat
- • Inne problemy kardiologiczne – przerost lewej komory, niedokrwienie, tachykardia, przeciążenie prawej komory
- • Stany niedotlenienia – np. POChP, ZP
- • Nerki: gdy GFR <60
- • cukrzyca
- • Marskość wątroby
- • Sepsa
UWAGA: Poziomy BNP są obniżane przez
Leczenie niewydolności serca – takie jak inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE), leki moczopędne i beta-blokery
KLASYFIKACJA NYHA
Klasa I: Bez ograniczeń
Stopień II: Pewne ograniczenie normalnej aktywności (15% śmiertelności po 12 miesiącach)
Klasa III: Ciężkie ograniczenie normalnej aktywności (śmiertelność 30% po 12 miesiącach)
Klasa IV: SOB w spoczynku (60% śmiertelności po 12 miesiącach)
Klasyfikacja jest istotna, gdyż określa rokowanie i optymalne leczenie – w każdym przypadku musi zostać odnotowana przy użyciu określonego kodu odczytu.
KROKI ZARZĄDZANIA
- Diuretyk pętlowy
- Inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) lub blokery receptora beta – tylko jeden na raz. Inhibitory ACE należy stosować, jeśli pacjent ma cukrzycę lub przeciążenie płynami. Inhibitory konwertazy angiotensyny (BB) należy stosować, jeśli pacjent ma dusznicę bolesną. Inhibitory konwertazy angiotensyny (BB) mogą nasilać przeciążenie płynami.
- ACEI i blokery B
- Dla wszystkich – LIFESTYLE – rzuć palenie, ogranicz alkohol, stosuj dietę niskosolną, unikaj również zamienników soli, a w przypadku osób otyłych schudnij, nadzorowane, stopniowe ćwiczenia
- Jednorazowa szczepionka przeciw pneumokokom i coroczna szczepionka przeciw grypie
Kilka kluczowych zasad
- • Przejrzyj leki, które mogą nasilać objawy – NLPZ, blokery kanału wapniowego
- • DODAWAĆ TYLKO 1 LEK NA RAZ – zgodnie z oceną kliniczną
- • HF z zachowaną EF – leczenie chorób współistniejących (nadciśnienie tętnicze/choroba niedokrwienna serca/cukrzyca) zgodnie z wytycznymi NICE
- • Niewydolność serca spowodowana dysfunkcją skurczową lewej komory – leczenie pierwszego rzutu inhibitory ACE (lub ARB) + beta-blokery
KIEDY SKIEROWAĆ
- • Wszystkie nowo zdiagnozowane przypadki
- • Objawowe pomimo powyższego leczenia
- • Leczenie ciężkiej niewydolności serca (klasa IV według NYHA), niewydolności serca nieodpowiadającej na leczenie
- • Niewydolność serca spowodowana chorobą zastawkową
- • HF, której nie można już leczyć w domu
- • Ciąża lub okres przedkoncepcyjny
BNP <100pg/ml
Mało prawdopodobne, że niewydolność serca
Weź pod uwagę inne przyczyny objawów
BNP 100-2000 pg/ml
Echo w ciągu 6 tygodni
Rutynowe skierowanie kardiologiczne
BNP >2000 pg/ml
Echo w ciągu 2 tygodni
Pilne skierowanie kardiologiczne
Odpowiedniki NT-proBNP
Użyj wyższych progów: <300 pg/ml (mało prawdopodobne), 300–6000 pg/ml (rutynowe), >6000 pg/ml (pilne)
DIURETYKI – stosowane głównie w celu kontroli objawów
Po opanowaniu przekrwienia i obrzęku płuc oraz wprowadzeniu leczenia niewydolności serca na pokładzie statku, można odstawić leki moczopędne.
Codzienne samoważenie może być użytecznym wskaźnikiem gromadzenia się płynów i konieczności stosowania leków moczopędnych. Zaleca się pacjentom kontakt z lekarzem rodzinnym w przypadku przyrostu masy ciała o więcej niż 1.5-2 kg w ciągu 2 dni.
- • Dostosuj dawkę ↑ lub ↓ w zależności od objawów
- • Przed rozpoczęciem leczenia i 1–2 tygodnie po jego rozpoczęciu należy wykonać pomiar funkcji nerek i ciśnienia krwi (NICE)
- • Wcześniejsze monitorowanie w ciągu 5–7 dni u osób z istniejącą PChN w stadium 3 lub wyższym oraz u osób >60 lat (NICE)
Zalecany diuretyk pętlowy (NICE)
| Lek | Dawka dla osób starszych | Zwykła dawka |
|---|---|---|
| Furosemid | 20 - 40 mg | 20-120 mg |
| Bumetanid | 0.5 - 1 mg | 1 - 5 mg |
| Torasemid | 5 - 10 mg | 10 - 20 mg |
Dla pacjentów z potwierdzoną HF + zachowaną EF: MAKSYMALNA DAWKA FUROSEMIDU 80 mg (NICE)
Edukacja pacjenta
- • Poinformuj pacjentów o konieczności dostosowania dawki w zależności od masy ciała — OMÓW z lekarzem rodzinnym, jeśli przyrost masy ciała wynosi 1.5–2 kg/2 dni
- • Unikaj nadmiernego spożycia płynów – 1.5 litra płynów dziennie (POPROŚ ich o prowadzenie dziennika płynów)
IF rozwija D&V:
- • Utrzymuj podaż płynów
- • PRZERWAĆ przyjmowanie leków moczopędnych na 1–2 dni, aż do wyzdrowienia
- • Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 dni, należy skontaktować się z lekarzem rodzinnym. Konieczne będzie wykonanie badań krwi (nerki) + badanie ciśnienia krwi +/- skierowanie do specjalisty.
- • Ponowne rozpoczęcie podawania leku moczopędnego — zacznij od mniejszej dawki
Rx ustabilizowany po raz pierwszy
Mierz U&E co najmniej raz na 6 miesięcy (NICE)
Inne sposoby kontrolowania objawów duszności
- • Oramorf/lorazepam
- • Wentylator ręczny
- • Zespół opieki paliatywnej jest przydatnym źródłem porad i wsparcia w zakresie kontroli objawów
PRZECIWWSKAZANE
- • jeśli Cr >150, K+ >5.5 i/lub zwężenie tętnicy nerkowej
- • Obrzęk naczynioruchowy
- • Znaczne zwężenie zastawki aortalnej lub choroba zastawkowa
- • We wszystkich tych sytuacjach należy odwołać się do
UWAGA u kobiet w wieku rozrodczym i przeciwwskazane w przypadku starania się o dziecko lub ciąży
Jeżeli wstępne przetwarzanie U&E wykaże stężenie Cr 150 mmol/l, to:
- • 2.5 mg ramiprilu dziennie (1.25 mg w przypadku jednoczesnego stosowania leków moczopędnych) przez tydzień z kontrolą moczu i uszu
- • Następnie zwiększ dawkę ramiprilu do 5.0 mg na kolejne trzy tygodnie
- • Ponownie sprawdź U&E 1–2 tygodnie po każdym zwiększeniu dawki i spróbuj zwiększyć dawkę u wszystkich pacjentów do 10 mg
- • Następnie powtarzaj U&E corocznie
Jeżeli zmiana eGFR >25% lub wzrost Cr >30%:
- • Ix z innych przyczyn, np. jednoczesne stosowanie NLPZ lub utrata płynów
- • Jeżeli nie stwierdzono współistniejącej przyczyny, należy przerwać podawanie inhibitorów ACE lub zmniejszyć dawkę do dawki wcześniej tolerowanej
Pacjenci nietolerujący inhibitorów ACE
- • Możesz spróbować ARB, np. kandesartanu
- • ARB można również stosować w skojarzeniu z ACE u pacjentów z ciężką niewydolnością serca (NYHA 3 i 4), u których nadal utrzymują się objawy
- • Najnowsze dowody wskazują, że kandesartan może mieć przewagę nad innymi ARB zarejestrowanymi do leczenia niewydolności serca (obecnie losartan)
W przypadku nietolerancji inhibitorów ACE i ARB
Należy zwrócić się do opieki wtórnej lub rozważyć zastosowanie hydralazyny i azotanów
Jeśli K+ >6
STOP ACEI/ARB
OSTRZEŻ pacjentów poprawa objawów w ciągu tygodni lub miesięcy
BISOPROLOL
Oprócz normalnego leczenia stopnia I, II i III według NYHA należy wypróbować beta-bloker, np. bisoprolol
Powinno to dotyczyć pacjentów z POChP, PVD, cukrzycą i zaburzeniami erekcji.
Należy stopniowo zwiększać dawkę, regularnie kontrolując stan pacjenta – należy rozważyć skierowanie do pielęgniarki specjalizującej się w niewydolności serca.
Bisoprolol (mg) ZWIĘKSZENIE
| Tydzień | Dawka (mg) |
|---|---|
| PIERWSZY TYDZIEŃ | 1.25 |
| TYDZIEŃ DRUGI | 2.5 |
| TYDZIEŃ TRZECI | 3.75 |
| TYDZIEŃ PIĄTY | 5 |
| TYDZIEŃ ÓSMY | 7.5 |
| TYDZIEŃ DWUNASTY | 10 |
Należy rozważyć zmniejszenie dawki wstecznej, jeśli u pacjenta wystąpią następujące objawy:
- • Objawowe niedociśnienie
- • Bezobjawowe ciśnienie skurczowe <90 mmHg
- • Bradykardia <50 uderzeń na minutę
- • Objawy ze strony układu oddechowego
Leczenie drugiej linii
- • Antagoniści Aldosteronu np. spironolakton (stężenie K+ musi być mniejsze niż 6)
- • ARB w połączeniu z ACEi
- • Azotan hydralazyny (szczególnie w przypadku osób pochodzenia afrykańskiego/karaibskiego i tych, które nie tolerują ACEi/ARB)
Leczenie trzeciej linii
- • Resynchronizacja serca
- • ICD – wszczepialny defibrylator serca
- • CABG, urządzenie wspomagające LV, przeszczep serca
- • Digoksyna
- • Iwabradyna
- • Entresto (sakubitril/walsartan)
SPIRONOLAKTON
- • Unikać w przypadku niewydolności nerek i/lub nefropatii cukrzycowej
- • Monitoruj U&E co 6 MIESIĘCY
- • Zmniejsz dawkę o POŁOWĘ, jeśli stężenie K+ wzrośnie w zakresie 5–5.9
- • STOP jeśli K+ >6 lub Cr >220
IWABRADYNA
- • NIE STOSOWAĆ W PRZYPADKU ARYTMII
- • Inhibitor węzła zatokowo-przedsionkowego
- • Tętno musi wynosić 75 lub więcej, rytm zatokowy
- • Rozpoczęcie leczenia możliwe dopiero po 4-tygodniowym okresie stabilizacji standardowej terapii
DIGOXIN
Rutynowe oznaczanie stężenia digoksyny nie jest konieczne, chyba że podejrzewa się toksyczność. W takim przypadku stężenie należy zmierzyć 8–12 godzin po podaniu dawki. UWAGA: toksyczność może wystąpić nawet przy prawidłowym stężeniu digoksyny.
Objawy toksyczności obejmują:
- • Arytmia, anoreksja, nudności, wymioty, biegunka
- • Dezorientacja, widzenie na żółto, niewyraźne widzenie, światłowstręt
RESYNCHRONA SERCA
Stymuluje obie komory i prawy przedsionek, aby poprawić skurcz
EPLERENON
- • Pacjenci z ostrym zawałem serca i chorobą lewej komory serca odnoszą korzyści ze stosowania eplerenonu (antagonisty aldosteronu) po zawale serca, dlatego niektórzy pacjenci mogą zostać wypisani ze szpitala na tej podstawie.
- • Można go również podawać pacjentom, u których po zastosowaniu spironolaktonu rozwinie się ginekomastia
ENTRESTO (sakubitril/walsartan)
- • Nowa klasa leków – ARNI (inhibitor receptora angiotensynowego i neprylizyny)
- • Hamowanie neprylizyny wpływa na zdolność peptydów natriuretycznych do wywoływania rozszerzenia naczyń krwionośnych, a także hamuje układ renina-angiotensyna i ma działanie przeciwhipertroficzne
- • NIE stosować z ACEI/ARB
PRZEGLĄD NIEWYDOLNOŚCI SERCA (MONITORING)
- • Puls, ciśnienie krwi i BMI
- • EKG
- • Aktualizacja klasyfikacji NYHA
- • Przegląd leków, przypisanie diagnozy do szablonu powtórzenia
- • Porady dotyczące statusu/zaprzestania palenia
- • Spożycie alkoholu i porady
- • Modyfikacja lipidów
- • Roczne szczepienie przeciw grypie i szczepionka Pneumovac
- • Badania krwi zgodnie z tabelą przeglądów CDM w ciągu ostatnich 12 miesięcy (CDM = leczenie chorób przewlekłych)
- • Dodaj przywołanie
OPIEKA PALIATYWNA
- • W razie potrzeby należy rozważyć opiekę paliatywną i opiekę na koniec życia, zwykle u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością serca, u których objawy utrzymują się pomimo optymalnego leczenia.
- • U pacjentów z dusznością należy rozważyć zastosowanie opioidów w małych dawkach, w dawkach dostosowanych do efektu.
ZASADY DOTYCZĄCE DNIA CHOROBOWEGO
Poinformuj pacjentów o następujących kwestiach:
Grypa żołądkowa, która powoduje wymioty i/lub biegunkę, może łatwo prowadzić do odwodnienia. Nawet objawy grypopodobne, kaszel i przeziębienie z gorączką mogą prowadzić do odwodnienia poprzez wzmożone pocenie się.
Niektóre leki stosowane w leczeniu niewydolności serca mogą być szkodliwe, gdy jesteś odwodniony.
Należy tymczasowo zaprzestać stosowania tych leków, aby zapobiec wystąpieniu późniejszych skutków ubocznych.
Możesz wznowić przyjmowanie tych leków, gdy poczujesz się lepiej
Leki, które należy odstawić:
ACEi/ARB/diuretyki/inne leki przeciwnadciśnieniowe/NLPZ
Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 dni, należy skontaktować się z lekarzem w celu ponownej oceny.
Również…
- • Unikaj nadmiernej ilości kofeiny, ponieważ może ona powodować odwodnienie
- • Codziennie waż się, aby pomóc specjaliście od niewydolności serca w dostosowaniu leków w przypadku odwodnienia.
- • W okresie odwodnienia może wystarczyć niewielkie i tymczasowe zwiększenie spożycia płynów, ale po ustąpieniu odwodnienia wróć do swojego zwykłego dziennego limitu i postępuj zgodnie z zaleceniami specjalisty od niewydolności serca.
- • Należy unikać leków przeciwzapalnych dostępnych bez recepty, takich jak ibuprofen, diklofenak (np. Voltaren emulgel®) lub naproksen, w leczeniu gorączki lub bólu. W takiej sytuacji preferowaną opcją pozostaje acetaminofen.
UWAGA: Niektóre dostępne bez recepty leki na przeziębienie i grypę zawierają składniki przeciwzapalne. Przed użyciem takich produktów zawsze skonsultuj się z farmaceutą.
Co powinien zrobić lekarz:
- • Oceń stan nawodnienia – język, napięcie skóry itp. – i wykonaj pomiar ciśnienia krwi
- • Zaprzestań przyjmowania leków: inhibitorów ACE/ARB/diuretyków/innych leków przeciwnadciśnieniowych/NLPZ na 1–2 dni; wznowij przyjmowanie leków po normalnym jedzeniu i piciu (NICE)
Jeśli objawy utrzymują się >2 dni
- • Kontynuuj wstrzymywanie się od przyjmowania leków
- • Wykonaj kilka obserwacji – temperatura, puls, ciśnienie krwi, saturacja O2
- • +/- Odnieś się do opieki wtórnej
Oznaki odwodnienia
ŁAGODNE odwodnienie
- • Suchość w ustach
- • Zawroty głowy
- • Bół głowy
POWAŻNE odwodnienie
Obejmuje również objawy wymienione powyżej, plus…
- • Silne pragnienie
- • Niższe niż zwykle ciśnienie krwi
- • Zmniejszona ilość wydalanego moczu i ciemniejszy mocz
Zważ się w domu
- • O tej samej porze każdego dnia
- • Jeśli masa ciała ↑ >2 kg w ciągu 3 dni – zalecić ↑ dawkę leku moczopędnego i ↓ przyjmowanie płynów
Spożycie soli
- • Nie przekraczać >6 gramów dziennie
- • Bezpośrednie skierowanie pacjenta do British Heart Foundation + British Dietetic Society
Równowaga płynów
W przypadku ciężkich objawów OGRANICZ do 1.5 – 2 litrów dziennie
Zaprzestanie palenia tytoniu
Zachęcaj i wspieraj rzucanie palenia
Alkohol
Trzymaj się zalecanych poziomów
Korzystania ze
Regularna aktywność fizyczna o niskiej intensywności w przypadku stabilnej niewydolności serca
ETAP KOŃCOWY HF (z NICE & ASSIST 2023)
objawy
Główne objawy:
- • Duszność, uporczywy kaszel, ból niedokrwienny serca, silne zmęczenie
- • Poważne ograniczenie aktywności fizycznej i obrzęk
Inne objawy:
- • Utrata apetytu i nudności, zaparcia
- • Depresja i lęk, bezsenność
Zarząd
- • Współpraca z kardiologią i opieką paliatywną
- • Omów PLANOWANIE OPIEKI ZAAWANSOWANEJ + DNACPR na wczesnym etapie
Prognozowanie przebiegu leczenia
Może być trudne do przewidzenia, ale na podstawie:
- • Częste pobyty w szpitalu: 3 lub więcej pobytów w ciągu ostatnich 12 miesięcy
- • Słaba odpowiedź na lek, duszność (NYHA IV)
- • Obecność wyniszczenia serca, ↓ albuminy w surowicy
- • Postępujący ↓ eGFR + niedociśnienie
- • Niska jakość życia + zależność od innych w zakresie codziennych czynności
- • W domu O2
PRZYDATNE LEKI W LECZENIU PALIACYJNYM:
Duszność:
- • Niska dawka oromorfu/lorazepamu/diazepamu
- • Można stosować spray GTN, ale jest przeciwwskazany w przypadku ciężkiego zwężenia aorty
Ból niedokrwienny serca:
- • Morfina + azotany
DIAGNOZOWANIE UDARA
Opiekunowie mogą skorzystać z narzędzia FAST w celu oceny objawów:
SZYBKA ocena
- • Fosłabienie mięśni twarzy – czy mogą się uśmiechać, czy twarz jest opadnięta?
- • Aosłabienie mięśni – czy osoba jest w stanie podnieść obie ręce?
- • Sproblemy z wymową – czy dziecko mówi wyraźnie i rozumie, co do niego mówisz?
- • Tczas zadzwonić pod numer 999
Różniczki (MESH-D)
- • Migraine
- • Epilepsja
- • Sposocznica
- • Hhiperglikemia
- • Inne przyczyny Delirium (alkohol, leki, odwodnienie, demencja, zakażenia układu moczowego, zakażenia dolnych dróg oddechowych, leki i zaawansowany nowotwór)
Jeśli podejrzewasz udar
- • Przyjęcie do szpitala – zadzwoń pod numer 999
- • Nie podawaj aspiryny w oczekiwaniu na skan i ewentualną trombolizę
TIA – CZYM RÓŻNI SIĘ OD UDARA
TIA to krótkotrwałe zablokowanie przepływu krwi do części mózgu, rdzenia kręgowego lub cienkiej warstwy tkanki z tyłu oka, zwanej siatkówką. To zablokowanie może powodować przejściowe objawy przypominające udar.
Jednak TIA nie uszkadza komórek mózgowych i nie powoduje trwałego kalectwa. Oto czym różni się od zwykłego udaru.
OCENA I POSTĘPOWANIE W TIA W OPIECE PODSTAWOWEJ
Ocena ryzyka udaru mózgu po przemijającym napadzie niedokrwiennym mózgu (TIA) przy użyciu skali ABCD2
TABELA WYNIKÓW ABCD2
| Składnik | kryteria | Punkty |
|---|---|---|
| A (Wiek) | ≥60 | 1 PUNKTÓW |
| 0 PUNKTÓW | ||
| B (BP) | >140/90 | 1 PUNKTÓW |
| C (Objawy kliniczne) | Jednostronne osłabienie | 2 PUNKTÓW |
| Dysphasia | 1 PUNKTÓW | |
| Inne objawy | 0 PUNKTÓW | |
| D (Czas trwania objawów) | ≥ 60 minut | 2 PUNKTÓW |
| 10-59 minut | 1 PUNKTÓW | |
| <10 minut | 0 PUNKTÓW | |
| D2 (Cukrzyca) | Tak | 1 PUNKTÓW |
| Nie | 0 PUNKTÓW |
NICE zaleca skierowanie wszystkich podejrzewanych przypadków TIA bez oceny ryzyka w skali ABCD2
Jednak Bradford nadal używa ABCD2
W Bradford to, co zrobisz, zależy od wyniku ABCD2 i częstotliwości występowania TIA
Podejrzenie TIA i wynik ABCD2 ≥4 LUB ≥2 TIA w tygodniu
Należy jak najszybciej zgłosić się do kliniki TIA, korzystając z zaktualizowanego formularza (w systemie ASSIST) i faksując formularz, ponieważ w ciągu 24 godzin wymagana jest konsultacja. Dostępny może być numer telefonu, pod którym można skontaktować się z konsultantem.
Podejrzenie TIA i wynik ABCD2 <4
Należy zgłosić się do kliniki TIA za pomocą zaktualizowanego formularza – wizyta powinna nastąpić w ciągu 1 tygodnia
Podejrzenie TIA zgłaszane po 1 tygodniu
Skierowanie do kliniki TIA – należy zgłosić się w ciągu 1 tygodnia od skierowania
Inne ważne kwestie zarządzania
- • Jeśli objawy utrzymują się podczas badania klinicznego, należy wysłać pacjenta na oddział ratunkowy (może to być objaw udaru!).
- • Wszystkim pacjentom z podejrzeniem TIA należy podać 300 mg aspiryny natychmiast a następnie kontynuować leczenie dawką 75 mg dziennie, aż do wizyty w klinice TIA. Mogę również zaoferować Klopidogrel 75 mg zamiast aspiryny – preferowany wybór w Bradford
- • Pacjenci z TIA powinni nie jeździć przez miesiąc – lub do momentu wizyty w klinice TIA i uzyskania innej porady – udokumentuj tę poradę
- • Każdy świadek zdarzenia powinien towarzyszyć pacjentowi do kliniki.
- • Jeśli wystąpią dalsze objawy przed wizytą w klinice TIA – udaj się na oddział ratunkowy
Kryteria wykluczenia z kliniki TIA
- • Wiek <45 lat – skierowanie do neurologa
- • Utrata przytomności
- • Wodospady
- • Zawroty głowy
- • Zamieszanie
- • Nietrzymanie moczu
- • Amnezja
- • Izolowane zawroty głowy/podwójne widzenie/dyzartria
- • Objawy sensoryczne ograniczone do części jednej kończyny lub twarzy
Przypomnienie o typach profilaktyki
Profilaktyka pierwotna: Celem jest zapobieganie chorobom, zanim się pojawią. Przykłady: szczepienie ludzi, statyny u pacjentów z wysokim ryzykiem Q, ale bez PMH w przypadku IHD
Profilaktyka wtórna: Celem jest zmniejszenie wpływu choroby, która już wystąpiła. Przykłady: klopidogrel u pacjentów, którzy przeszli udar, aspiryna w małych dawkach u pacjentów, którzy przeszli zawał serca.
Profilaktyka trzeciorzędna: Celem jest złagodzenie skutków przewlekłej choroby, która ma trwałe skutki. Przykłady: programy rehabilitacji kardiologicznej lub po udarze, programy leczenia chorób przewlekłych.
Pierwotna profilaktyka udaru mózgu
- • Utrzymywanie prawidłowego ciśnienia krwi
- • Jeśli QRISK >10% należy rozważyć atorwastatynę w dawce 20 mg (NICE) lub 40 mg (BHH)
- • W przypadku znanej choroby niedokrwiennej serca (ChNS) leczenie lipidami zmniejsza ryzyko udaru mózgu, Atorwastatyna 80 mg
- • U wszystkich pacjentów z wadą zastawkową serca i migotaniem przedsionków należy rozważyć warfarynę/NOAC. Do określenia stosowania leków przeciwzakrzepowych u pacjentów z migotaniem przedsionków niezastawkowym należy stosować wyłącznie skalę CHA2DS2VASc.
- • Porady dotyczące zdrowego stylu życia – porady i leczenie dotyczące diety, alkoholu, ćwiczeń i rzucania palenia
Wtórna profilaktyka udaru mózgu
czyli zapobieganie zakażeniu osób wysokiego ryzyka
- • AF należy ocenić i leczyć warfaryną/NOAC
- • BP – powinno być utrzymywane na poziomie <130/<80 (BHH) (chyba że występuje obustronne zwężenie tętnic wieńcowych <150/90). W razie potrzeby należy zastosować terapię obniżającą ciśnienie krwi.
- • Wszyscy pacjenci z historią Udar niedokrwienny powinno być włączone Klopidogrel zamiast małej dawki aspiryny, ponieważ zmniejsza to śmiertelność z powodu chorób układu krążenia i nawrotów udarów
- • Pacjenci z udarem niedokrwiennym mózgu powinni otrzymać Aspiryna i dipirydamol jeśli klopidogrel nie jest tolerowany lub jest przeciwwskazany
- • Statyny – wszyscy pacjenci z historią TIA/udaru niedokrwiennego, niezależnie od wieku, płci i poziomu cholesterolu, powinni otrzymać Atorwastatyna 80 mg
- • Zaprzestanie palenia i porady dotyczące zdrowego stylu życia
- • U wszystkich pacjentów z udarem mózgu lub TIA niepowodującym niepełnosprawności należy rozważyć pilną ocenę specjalistyczną – pacjenci z dużym zwężeniem ipsilateralnym odnoszą korzyści z Endarterektomia szyjna
Profilaktyka udaru mózgu w migotaniu przedsionków – CHA2DS2-VASc
| Code | Stan | Punkty |
|---|---|---|
| C | Zastoinowa niewydolność serca (lub dysfunkcja skurczowa lewej komory) | 1 PUNKTÓW |
| H | Nadciśnienie: ciśnienie krwi stale przekraczające 140/90 mmHg (lub nadciśnienie leczone farmakologicznie) | 1 PUNKTÓW |
| A2 | Wiek ≥75 lat | 2 PUNKTÓW |
| D | cukrzyca | 1 PUNKTÓW |
| S2 | Przebyty udar mózgu, TIA lub choroba zakrzepowo-zatorowa | 2 PUNKTÓW |
| V | Choroby naczyniowe (np. choroba tętnic obwodowych, zawał mięśnia sercowego, blaszka miażdżycowa aorty) | 1 PUNKTÓW |
| A | Wiek 65–74 lat | 1 PUNKTÓW |
| Sc | Kategoria płci (np. płeć żeńska) | 1 PUNKTÓW |
Maksymalny wynik w skali CHA2DS2-VASc wynosi 9 (a nie 10, jak można by się spodziewać po prostym zsumowaniu kolumn, ponieważ maksymalny wynik dla wieku wynosi 2 punkty = 0, jeśli <65, 1, jeśli 65-74, 2, jeśli ≥75)
Wynik CHA2DS2-VASc i roczne ryzyko udaru mózgu
| Wynik | Szacowane roczne ryzyko udaru mózgu | Poziom ryzyka |
|---|---|---|
| 0 | 0.2% | NISKIE RYZYKO |
| 1 | 0.5-1% | NISKIE RYZYKO DLA KOBIET, NISKIE-ŚREDNIE RYZYKO DLA MĘŻCZYZN |
| 2 | 2-3% | NISKIE RYZYKO MOD DLA KOBIET, WYSOKIE RYZYKO MOD DLA MĘŻCZYZN |
| 3 | 3-4% | UMIAROWO WYSOKIE RYZYKO DLA WSZYSTKICH |
| 4 | 5-6% | |
| 5 | 7-10% | |
| 6 | 10-13% | |
| 7 lub 8 | 11-15% | |
| 9 | 12-18% |
Ważne uwagi
- • Różne badania dotyczące udaru mózgu podają różne dane na temat rocznego wskaźnika ryzyka udaru mózgu w oparciu o wynik CHA2DS2VASc. Ta tabela przedstawia średnią, ale przedziały ufności mogą być szerokie.
- • Wskaźniki udaru mózgu różnią się w zależności od miejsca badania (szpital czy społeczność), populacji (badanie czy ogólna), pochodzenia etnicznego itp.
- • Zdolność predykcyjna wyników oceny ryzyka udaru niedokrwiennego u pacjentów z upośledzeniem funkcji nerek jest wątpliwa
- • Leczenie przeciwzakrzepowe zasadniczo zmniejsza ryzyko o około 50%. Zatem osoba, u której przewiduje się roczne ryzyko udaru wynoszące 4% i która przyjmuje leki przeciwzakrzepowe, będzie miała przewidywane roczne ryzyko udaru wynoszące 2%.
- • Należy pamiętać, że stosowanie terapii przeciwzakrzepowej NIE eliminuje corocznego ryzyka udaru mózgu, a wręcz je zmniejsza.
- • Nie zapominaj, że ryzyko krwawienia w przypadku antykoagulantów wynosi około 2-3% rocznie. Niektóre z nich mogą okazać się śmiertelne – patrz punktacja HASBLED.
- • Wszystkie te kwestie należy wyjaśnić pacjentowi, aby mógł on dokonać właściwego wyboru dla siebie jako jednostki.
WSKAŹNIK HAS-BLED DO OCENY RYZYKA POWAŻNEGO KRWAWIENIA
| Code | Stan | Punkty |
|---|---|---|
| H | Nadciśnienie tętnicze: (niekontrolowane, ciśnienie skurczowe >160 mmHg) | 1 PUNKTÓW |
| A | Nieprawidłowa funkcja nerek: dializa, przeszczep, Cr >2.26 mg/dl lub >200 µmol/l | 1 PUNKTÓW |
| Nieprawidłowa funkcja wątroby: marskość wątroby lub bilirubina >2x powyżej normy lub AST/ALT/AP >3x powyżej normy | 1 PUNKTÓW | |
| S | Udar: udar w wywiadzie | 1 PUNKTÓW |
| B | Krwawienie: wcześniejsze poważne krwawienie lub predyspozycja do krwawienia | 1 PUNKTÓW |
| L | Niestabilny INR: niestabilny lub wysoki INR lub czas w zakresie terapeutycznym <60% | 1 PUNKTÓW |
| E | Osoby starsze: wiek >65 lat | 1 PUNKTÓW |
| D | Lek – taki jak leki przeciwpłytkowe, SSRI, NLPZ (czyli predysponujące do krwawienia) | 1 PUNKTÓW |
| Alkohol (≥ 8 drinków/tydzień) | 1 PUNKTÓW |
Obliczony wynik HAS-BLED mieści się w przedziale od 0 do 9
Wynik HAS-BLED i ryzyko krwawienia
| Wynik | Krwawienia na 100 pacjentolat |
|---|---|
| 0 | 1 krwawienie na 100 pacjentolat |
| 1 | 1 krwawienie na 100 pacjentolat |
| 2 | 2 krwawień na 100 pacjentolat |
| 3 | 4 krwawień na 100 pacjentolat |
| 4 | 9 krwawień na 100 pacjentolat |
| 5 | 10 krwawień na 100 pacjentolat |
| 6, 7, 8, 9 | Zbyt rzadkie, by precyzyjnie określić ryzyko. Najprawdopodobniej ponad 10 procent będzie krwawić. |
Wynik HAS-BLED szacuje ryzyko wystąpienia poważnego krwawienia u pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe w celu oceny stosunku korzyści do ryzyka w leczeniu migotania przedsionków.
Wynik ≥3 oznacza „wysokie ryzyko”, ale nie oznacza to koniecznie, że nie można podać leku przeciwzakrzepowego, ponieważ niektóre czynniki ryzyka mogą ulec zmianie. Należy rozważyć alternatywy dla leczenia przeciwzakrzepowego: Pacjent jest narażony na wysokie ryzyko poważnego krwawienia.
PO UDARZE KRWOTOCZNYM
- • Nie zaleca się stosowania leków przeciwpłytkowych, chyba że występuje bardzo wysokie ryzyko chorób układu krążenia.
- • Statyny nie są rutynowo zalecane
- • Zalecana konsultacja specjalistyczna
- • Obniżanie ciśnienia tętniczego krwi w sposób nieostry, np. w przypadku udaru niedokrwiennego
NIE ZAPOMNIJ O KODOWANIU
- • Odczytaj kod STROKE/TIA dla QoF
- • Awansuj do list problemów i podsumowań
- • Użyj odpowiedniego szablonu S1/ARDENS
- • Dodaj wycofania w ramach corocznego przeglądu CDM
- • Przypisanie diagnozy do powtarzalnych leków wzorcowych
ROCZNY PRZEGLĄD UDARÓW MÓZGU
Wykonaj następujące czynności:
- • Krwi: U+Es, HbA1C plus (ALT tylko po 3 miesiącach w przypadku nowej statyny lub zmiany dawki statyny)
- • PO: postępuj zgodnie z protokołem leczenia nadciśnienia tętniczego
- • BMI
- • Lek: zapytaj o zgodność leków i skutki uboczne, przesuń daty przeglądu, zapisz przeprowadzony przegląd leków
- • Ekran depresji
- • Rzeczy związane ze stylem życia: porady dotyczące statusu palacza i rzucania palenia, porady dotyczące alkoholu
- • Dane opiekuna – jeśli potrzebna jest dodatkowa pomoc – zapytaj opiekuna, jak się sprawy mają
Nie zapomnij…
- • Aby to wszystko zrobić, wypełnij szablon S1 (ARDENS)
- • Zobacz tabelę przeglądu CDM
- • Pielęgniarki będą przestrzegać protokołu kliniki prowadzonej przez pielęgniarki
- • Dodaj przejrzeć leki i przypisz diagnozę do odpowiednich leków powtarzanych
- • Włączono przywołanie ruchu
UWAGA, JEŚLI POZIOM CHOLESTEROLU LDL JEST NAPRAWDĘ WYSOKI
Jeśli u pacjenta stężenie LDL jest naprawdę wysokie, to czy występuje u niego FH (rodzinna hipercholesterolemia) o zmiennej penetracji?
W takim przypadku mamy do czynienia z prawdziwą rozmową na temat profilaktyki wtórnej.
Klasyfikacja jest istotna, gdyż określa rokowanie i optymalne leczenie – w każdym przypadku musi zostać odnotowana przy użyciu określonego kodu odczytu.
STATYNY I KORZYŚCI NIEKARDIOLOGICZNE
Statyny mogą mieć wiele innych korzystnych właściwości:
Działanie przeciwzapalne na naczynia krwionośne
Mają one działanie przeciwzapalne na naczynia krwionośne i mogą zmniejszyć ryzyko przyjęcia na oddział intensywnej terapii, jeśli na przykład zachorowałeś na COVID-19 (choroby układu krążenia bez statyn zwiększały ryzyko, ale nie był to powrót do normy, a jedynie korzyści).
Właściwości przeciwnowotworowe
Przeciwnowotworowe właściwości statyn wykazano w przypadku różnych nowotworów. W dużej duńskiej kohorcie, w porównaniu z pacjentami, którzy nigdy nie stosowali statyn, u osób stosujących statyny zaobserwowano znacząco mniejszą liczbę zgonów z powodu nowotworów w przypadku 13 różnych rodzajów nowotworów, w tym raka piersi.
Ostatnim osiągnięciem naukowców jest powiązanie statyn z potencjałem wzmacniania przeciwnowotworowej odpowiedzi immunologicznej w przypadku raka.
Bottom Line
Większość ludzi w Wielkiej Brytanii umrze z powodu raka lub chorób układu krążenia, więc z pewnością wystarczy zmniejszyć ryzyko wystąpienia któregoś z tych schorzeń! (PS Zmniejszają one również ryzyko przerzutów)
CO Z BÓLAMI MIĘŚNIOWYMI PRZY STATYNACH?
Bóle mięśni są nieco bardziej złożone. Atorwastatyna i simwastatyna są bardziej lipofilowe niż rosuwastatyna i prawastatyna (czy ktoś naprawdę jeszcze stosuje prawastatynę???), ale to nie wydaje się być prostym rozwiązaniem bólu mięśni… po prostu użyj rosuwastatyny.
W rzeczywistości powinieneś:
1. Zawsze zaczynaj od atorwastatyny
- • 40 mg profilaktyka pierwotna
- • 80 mg profilaktyka wtórna
2. W przypadku bólu mięśni należy sprawdzić CPK i przerwać
Naprawdę powinniśmy sprawdzić poziom CPK, ponieważ jeśli jest podwyższony, nie powinniśmy ponownie podawać statyny. W przypadku podwyższonego poziomu ważne jest ponowne badanie po 4-6 tygodniach, ponieważ u osób z podwyższonym poziomem nie jest to spowodowane statynami.
3. Jeśli poziom CPK jest akceptowalny, odczekaj 6–8 tygodni i sprawdź, czy ból ustąpi
(Większości to nie robi różnicy, bo to nigdy nie była statyna)
Jeśli nie, mamy dwie możliwości:
- • Opcja: Powróć do tej samej statyny, ale stopniowo zwiększaj dawkę do poprzedniej przez kilka tygodni. Ponad 70% pacjentów będzie mogło przyjmować poprzednią statynę bez bólu. Jednak ta sugestia zazwyczaj spotyka się z dość ostrą reakcją naszych pacjentów z Yorkshire, często odwołujących się do swoich anglosaskich korzeni językowych!
- • Opcja B: Podaj im statynę z innej rodziny. Większość z nas w Wielkiej Brytanii stosuje tylko atorwastatynę i rosuwastatynę – to ułatwia życie; jeśli przyjmowali atorwastatynę, podaj im rosuwastatynę i odwrotnie.
A CO Z PACJENTAMI, KTÓRZY NIE SĄ CHĘTNI DO STATYN Z POWODU PRASY W MEDIACH I CHCĄ WYPRÓBOWAĆ STEROLE ROŚLINNE, JAKIE ZNAJDUJĄ SIĘ W MARGARYNACH?
Ale co, jeśli pacjent nie chce przyjmować statyn z powodu przesadnie negatywnej prasy? A co z pacjentami, którzy deklarują, że chcą najpierw spróbować sami lub z bardziej naturalnymi substancjami, takimi jak sterole roślinne?
Ustawienia profilaktyki pierwotnej
Jeśli osoba w profilaktyce pierwotnej chce zmienić swoją dietę, to jej sprawa. Statyny mają udowodnione działanie w profilaktyce pierwotnej, a cała reszta to tylko pozory, a w przypadku steroli roślinnych – takich jak te zawarte w margarynach i jogurtach – to bardzo kosztowna ozdobnik!
Przemysł spożywczy stworzył wielomilionowy rynek, dążąc do obniżenia poziomu cholesterolu. Badania wykazały, że margaryny takie jak Benecol i Flora pro.activ mogą obniżać poziom szkodliwych tłuszczów we krwi. Są one jednak nawet czterokrotnie droższe niż konwencjonalne margaryny.
Często twierdzą, że już po czterech tygodniach można osiągnąć redukcję o 14-15% – ale tylko wtedy, gdy pacjenci używają tyle smaru, ile potrzeba na pokrycie czterech kromek chleba dziennie!!!!
Lepsze podejście
Jeśli ludzie naprawdę chcą zadbać o poziom lipidów w ramach profilaktyki pierwotnej, powinni raczej ograniczyć spożycie alkoholu i rafinowanych węglowodanów.
PROFILAKTYKA WTÓRNA U PACJENTÓW WCIĄŻ NIECHĘTNYCH DO STATYN
Profilaktyka wtórna jest trudniejsza.
- • 1 na 4 osoby umiera natychmiast z powodu zawału, a sytuacja znów się pogarsza
- • Prawie WSZYSCY, którzy przeżyją pierwsze ostre zdarzenie, umrą z powodu zdarzeń naczyniowych
Rzeczywistość
Całe ryzyko zdrowotne jest przed nimi (no cóż, jeszcze nie umarli), a jeśli chcesz je zmniejszyć, zażywaj tabletki i zmień swój styl życia. Owszem, zmiana stylu życia zmniejszy ryzyko, ale to tylko dodatek do leków.
Jeśli pacjent zdecyduje się nie przyjmować leków, to jest to jego wybór, ale ważne jest, aby zrozumiał, że ryzyko wystąpienia dalszych zdarzeń jest zwiększone. To takie proste.
Analogia kamizelki kuloodpornej
Jeśli jesteś pacjentem, który przeszedł już zawał serca lub inny incydent sercowo-naczyniowy, to walczysz z chorobą układu krążenia. Czy ci się to podoba, czy nie, wdałeś się w bójkę.
Bycie jednym ze szczęśliwców, którzy przeżyli, powiedzmy, zawał serca, jest trochę jak kula, która trafiła w ramię. Bycie na statynie jest trochę jak noszenie kamizelki kuloodpornej.
Czy naprawdę chcesz ją zdjąć, wiedząc, że w twoją stronę lecą kolejne kule?
PS kamizelka przeciwodłamkowa = bezrękawa kurtka wykonana z grubego materiału wzmocnionego metalem lub Kevlarem, noszona jako ochrona przed kulami i odłamkami.
WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE RAMADANU I POSTU W PRZYPADKU CHORÓB SERCOWO-NACZYNIOWYCH
Post jest obowiązkiem dla pełnoletnich, zdrowych muzułmanów, choć istnieją wyjątki. Wiele osób, które mogłyby ubiegać się o zwolnienie, nadal chce pościć. Ważne jest, aby to uszanować, ale zaleca się rozpoczęcie planowania 6-8 tygodni przed Ramadanem, aby uniknąć negatywnych skutków, np. samodzielnej modyfikacji leków przez pacjenta.
O poście w czasie Ramadanu
Post w Ramadanie trwa od świtu do zachodu słońca i trwa 29 lub 30 dni. Jest on zgodny z kalendarzem księżycowym, więc co roku jest przesuwany o około 10 dni.
Osoby poszczące zazwyczaj jedzą dwa posiłki dziennie: często mniejszy przed świtem (Suhur) i większy po zachodzie słońca (Iftar). W ciągu dnia nie przyjmuje się żadnych płynów ani pokarmów. Dotyczy to również wody i większości leków.
Kto jest zwolniony z postu?
- • Ostra lub przewlekła choroba
- • Podróżni
- • W ciąży/karmiąca piersią*
- • Krwawienie menstruacyjne/poporodowe
- • Dzieci
- • Chory psychicznie/niezdolny do działania
*Konsensus wśród uczonych islamskich, że nie należy pościć, jeśli istnieje zagrożenie dla matki/dziecka
Dopuszczalne interwencje/leki
- • Badania krwi
- • Szczepienia
- • Inhalatory na astmę*
- • Krople do uszu*
- • Krople do oczu
- • Plastry transdermalne
*Istnieją rozbieżności zdań. Zachęcaj pacjentów do kontaktu z lokalnym imamem lub BIMA w celu uzyskania porady.
Czy powinienem doradzić pacjentowi, aby nie pościł?
BIMA posiada interaktywne narzędzie sygnalizacji świetlnej, które pomaga klasyfikować pacjentów na osoby o niskim/średnim ryzyku, o wysokim ryzyku i o bardzo wysokim ryzyku. www.britishima.org/Ramadan-compendium w rozdziale 6.
Pacjentom z dwóch wyższych grup należy odpowiednio zalecić, aby „nie pościli” i „nie pościli”. Należy rozważyć zalecenie tym pacjentom postu w krótszych miesiącach zimowych. Jeśli będą nalegać na post, należy ich regularnie monitorować i poprosić o przygotowanie się do przerwania postu w przypadku wystąpienia działań niepożądanych.
V. WYSOKIE RYZYKO – NIE WOLNO POŚCIĆ
- • Zaawansowana niewydolność serca EF <35%
- • Ciężkie nadciśnienie płucne
WYSOKIE RYZYKO – NIE POWINNO SIĘ POŚCIĆ
- • Słabo kontrolowane nadciśnienie
- • Niedawny ACS <6 tygodni
- • HOCM
- • Ciężka choroba zastawkowa
- • Słabo kontrolowane arytmie
- • Wszczepialny kardiowerter-defibrylator
NISKIE RYZYKO – decyzja indywidualna
- • Stabilne nadciśnienie
- • stabilna dławica piersiowa
- • Łagodna niewydolność serca
- • PPM (stały rozrusznik serca)
- • Częstoskurcz nadkomorowy/migotanie przedsionków
Dasz radę! 💪
Pamiętaj: Nie musisz być kardiologiem, aby zapewnić doskonałą opiekę kardiologiczną. Musisz tylko wiedzieć, kiedy się martwić, kiedy leczyć, a kiedy skierować pacjenta do specjalisty.
Zaufaj swoim umiejętnościom klinicznym, korzystaj z dostępnych narzędzi (QRISK3, BNP, EKG) i nie wahaj się szukać porady w razie potrzeby. Każda interakcja z pacjentem to szansa na zapobieganie chorobom układu krążenia – a to jest niezwykle skuteczne.
Ostatnia aktualizacja: listopad 2025 r. | Na podstawie najnowszych wytycznych NICE, ESC i SIGN
Dla lekarzy rodzinnych, od ich trenerów – medycyna sercowo-naczyniowa staje się dostępna i praktyczna