Àwọn ọgbọ́n ìkọ́ni àti ìmọ̀ràn nínú ìgbìmọ̀ ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún

Orísun: Carl Rogers ṣe àgbékalẹ̀ ìtọ́jú tí ó dá lórí ènìyàn ní ọdún 1940 sí 50 gẹ́gẹ́ bí ìyípadà kúrò nínú àṣà ìṣàyẹ̀wò ọpọlọ tí ó ní àṣẹ. Àkọ́kọ́ ọ̀rọ̀: Lórí Dídi Ẹni (1961).

Èrò pàtàkì: Àwọn ènìyàn ní ìfẹ́ àdánidá sí ìdàgbàsókè (ìgbésẹ̀ ara ẹni). Nítorí àwọn ipò tó tọ́, wọ́n máa ń lọ sí ìlera àti ìlera pípé. Iṣẹ́ onímọ̀ nípa ìtọ́jú aláìsàn ni láti pèsè àwọn ipò wọ̀nyẹn — kì í ṣe láti túnṣe, láti gbà nímọ̀ràn, tàbí láti túmọ̀.

Awọn ipo pataki mẹta ti Rogers:

Ìtọ́sọ́nà: Èyí ni ọ̀nà tí kò gba ìtọ́sọ́nà jùlọ nínú gbogbo ọ̀nà. Onímọ̀ nípa ìtọ́jú aláìsàn náà máa ń tẹ̀lé ìlànà aláìsàn pátápátá — kò sí ètò, kò sí ìmọ̀ràn, kò sí ìtọ́sọ́nà.

Ti o dara julọ fun: Ibanujẹ ẹdun, kikọ igbẹkẹle, ibanujẹ, ibanujẹ, eyikeyi ipo nibiti rilara ti o gbọ jẹ pataki iwulo.

Ìpilẹ̀ṣẹ̀: Aaron Beck ṣe àgbékalẹ̀ CBT ní ọdún 1960 nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìsoríkọ́. Ó kíyèsí pé kì í ṣe àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ nìkan ló ń darí ìjìyà wọn, ṣùgbọ́n ìtumọ̀ wọn nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ wọ̀nyẹn ló ń darí rẹ̀.

Èrò pàtàkì: Àwọn èrò, ìmọ̀lára, ìwà, àti ìmọ̀lára ara ní ìsopọ̀. Yí ìrònú padà, àti ìmọ̀lára àti ìwà náà yóò yípadà pẹ̀lú.

Ìtọ́sọ́nà: Ìtọ́sọ́nà ju ti ènìyàn lọ. A ṣètò rẹ̀, tí a sábà máa ń ṣe iṣẹ́ ilé, tí a sì máa ń darí ìṣòro.

Ó dára jùlọ fún: Ìbànújẹ́, àwọn àrùn àníyàn, OCD, PTSD, phobias. Ìtọ́jú ọpọlọ tó dára fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àìsàn. Àwọn onímọ̀ nípa GP tọ́ka sí NHS Talking Therapies (IAPT) fún CBT.

Nínú ìgbìmọ̀ àwọn dókítà: O kò ní ṣe gbogbo CBT láàárín ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Ṣùgbọ́n àwọn ìbéèrè tí a mọ̀ nípa CBT lágbára: "Kí ló máa ń wá sí ọkàn rẹ nígbà tí èyí bá ṣẹlẹ̀?"

Orísun: Sigmund Freud (ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1900), tí Melanie Klein, Donald Winnicott, John Bowlby (ìlànà ìsopọ̀) ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ lẹ́yìn náà.

Èrò pàtàkì: Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun tó ń darí ìwà wa, ìmọ̀lára wa, àti àjọṣepọ̀ wa kò yé wa. Àwọn ìrírí àtijọ́ — pàápàá jùlọ àwọn ìbáṣepọ̀ ìṣáájú — ló ń ṣẹ̀dá àwọn àpẹẹrẹ tí ó ń tún ṣẹlẹ̀ ní gbogbo ìgbésí ayé.

Àwọn kókó pàtàkì tó bá GP mu:

Orísun: Steve de Shazer àti Insoo Kim Berg ní Brief Family Therapy Center, Milwaukee. A ṣe é fún iṣẹ́ kúkúrú — èyí tí ó mú kí ó dára fún dókítà àgbà.

Èrò pàtàkì: Fojúsùn sí àwọn ojútùú, kìí ṣe àwọn ìṣòro. Kí ló ń ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀? Báwo ni ọjọ́ iwájú ṣe rí nígbà tí nǹkan bá dára síi?

Orísun rẹ̀: Steven Hayes, Yunifásítì Nevada, USA. ACT jáde láti inú iṣẹ́ rẹ̀ lórí Ìlànà Ìbáṣepọ̀ (RFT) ní àárín ọdún 1980, pẹ̀lú àwòṣe pípé tí a tẹ̀ jáde ní ọdún 1999. Ó jẹ́ ti "ìgbì kẹta" ti CBT pẹ̀lú DBT àti MBCT — àwọn ọ̀nà tí ó kọjá yíyípadà akoonu èrò sí yíyípadà ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú èrò.

Èrò pàtàkì: Ìjìyà ọkàn kìí ṣe láti inú àwọn èrò àti ìmọ̀lára tó le koko fúnra wọn, ṣùgbọ́n láti inú ìgbìyànjú wa láti yẹra fún wọn tàbí láti ṣàkóso wọn. ACT ń kọ́ ìyípadà ọkàn — agbára láti wà níbẹ̀, láti ní ìrírí, àti láti hùwà ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìlànà ara ẹni kódà nígbà tí àwọn èrò àti ìmọ̀lára tó le koko bá wà.

Ìtọ́sọ́nà: Ìtọ́sọ́nà díẹ̀. Àwọn onímọ̀ nípa ACT máa ń kọ́ni ní ọgbọ́n, wọ́n sì máa ń lo àwọn ọ̀nà pàtó kan (àwọn ìdánrawò ìdènà, àlàyé nípa àwọn ìlànà, àti ìmòye). Ṣùgbọ́n ìtọ́sọ́nà náà máa ń jẹ́ ti àwọn ìlànà aláìsàn fúnra rẹ̀ , kì í ṣe ètò láti òde. Ó sún mọ́ ìparí ìtọ́sọ́nà ju Rogers lọ, ṣùgbọ́n ó sún mọ́ àwọn ìlànà dípò kí ó da lórí ìṣòro bíi CBT.

O dara julọ fun awọn dokita alaisan: Irora onigbagbo (ẹri to lagbara), awọn ipo igba pipẹ, aibalẹ ilera, ibanujẹ nibiti yiyọ kuro ni o nfa iṣoro naa, awọn alaisan ti o ni rilara pe wọn "di" lai mọ ohun ti wọn yẹ ki o ṣe, awọn alaisan ti o kọ ọna CBT "yi awọn ero rẹ pada".

Orísun: Marsha Linehan, Yunifásítì Washington, USA. A ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ ní ìparí ọdún 1980 pàápàá fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ń pa ara wọn ní ìgbà pípẹ́ pẹ̀lú àrùn borderline personality disorder (BPD/EUPD) tí wọn kò dáhùn dáadáa sí CBT tí a lò. A tẹ̀ ẹ́ jáde ní ọdún 1993. Orúkọ náà ṣàfihàn ìmọ̀ ọgbọ́n orí rẹ̀: dídi òtítọ́ méjì tí ó lòdì sí ara wọn mú ní àkókò kan náà — ìtẹ́wọ́gbà ÀTI ìyípadà — láìfagilé èkejì.

Èrò pàtàkì: "O ń ṣe gbogbo ohun tí o lè ṣe, o sì nílò láti yípadà." DBT ń kọ́ni ní àwọn ọgbọ́n pàtó lórí àwọn ohun èlò mẹ́rin, tí a ń fúnni ní ìtọ́jú ara ẹni kọ̀ọ̀kan àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọgbọ́n ẹgbẹ́. NICE dámọ̀ràn rẹ̀ fún BPD/EUPD.

Ìtọ́sọ́nà: Ìtọ́sọ́nà. DBT jẹ́ ètò gíga — olùtọ́jú aláìsàn náà ń kó ipa ìtọ́sọ́nà nínú àwọn ọgbọ́n ìkọ́ni. Láìdàbí CBT, ó so ìtọ́ni tààrà pọ̀ mọ́ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àti ìtẹ́wọ́gbà.

Ó dára jùlọ fún àwọn aláìsàn tó ní BPD/EUPD (tọ́ka sí ètò DBT pàtàkì), ìpalára ara ẹni, àìlera ìmọ̀lára, àwọn ìgbékalẹ̀ ìṣòro. Àwọn oníṣègùn GP máa ń lo èdè tí DBT kọ́ fún ìfìdí múlẹ̀ àti ìdènà.

Orísun: William Miller (1983) fún àwọn ìṣòro lílo ọtí líle; Stephen Rollnick ṣe àtúnṣe rẹ̀ fún ìyípadà ìwà ìlera ní ìtọ́jú àkọ́bẹ̀rẹ̀. Ọ̀rọ̀ pàtàkì: Ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò ìwúrí (Miller & Rollnick, àtúnṣe kẹta. 2012).

Èrò pàtàkì: Àìfaradà jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀. MI ń yanjú àìfaradà nípa gbígbé àwọn ohun tó ń mú kí aláìsàn yí padà — dípò kí dókítà sọ fún wọn ohun tó yẹ kí wọ́n ṣe, èyí tó ń fa àtakò.

Ìtọ́sọ́nà: Ìtọ́sọ́nà díẹ̀. Àfiyèsí (ìyípadà ìwà) jẹ́ ti dókítà. Ọ̀nà náà dá lórí aláìsàn pátápátá. Ìyàtọ̀ yìí ṣe pàtàkì fún AKT.

Ìpilẹ̀ṣẹ̀: A ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ ní UK, tí Sir John Whitmore tẹ̀ jáde nínú ìwé Coaching for Performance (1992). Ìwé Inner Game ti Timothy Gallwey nípa lórí rẹ̀ — èyí tí ó fihàn pé bíbéèrè ìbéèrè máa ń ju àwọn ìtọ́ni lọ fún ṣíṣe àyípadà pípẹ́.

Orísun: John Heron ní Yunifásítì Surrey (1975). A lò ó gidigidi nínú iṣẹ́ nọ́ọ̀sì, ẹ̀kọ́ ìṣègùn, àbójútó, àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ràn.

Èrò pàtàkì: Ìrànlọ́wọ́ èyíkéyìí tí a bá ṣe fún ìrànlọ́wọ́ wà lára ​​àwọn ẹ̀ka mẹ́fà — yálà àwọn olùrànlọ́wọ́ (àwọn olùrànlọ́wọ́) tàbí àwọn olùrànlọ́wọ́ (àwọn olùrànlọ́wọ́). Kò sí irú èyíkéyìí tí ó dára jù bẹ́ẹ̀ lọ — ọgbọ́n náà ni mímọ èyí tí a ó lò àti ìgbà tí a ó lò ó.

Àwọn ohun tó ń fún aláìsàn níṣìírí díẹ̀ ni àmì kékeré tí o máa ń fún wọn láti fi hàn pé o ń fetí sílẹ̀ àti láti pè wọ́n láti tẹ̀síwájú láìsí ìdádúró ìṣiṣẹ́ wọn. Tí a bá lò ó dáadáa, wọ́n máa ń ṣe iṣẹ́ púpọ̀ láàárín àkókò díẹ̀.

Àwọn àmì kékeré ni àwọn àmì kékeré tí àwọn aláìsàn ń fúnni tí ó ń fi ohun tí ó ju ọ̀rọ̀ wọn lọ hàn. Àwọn ìyípadà kékeré nínú ìdúró, ìfòyà, ọwọ́ tí ó ń yí padà lójijì, àìbáramu láàárín ohùn àti ohun tí ó wà nínú rẹ̀ — gbogbo wọn jẹ́ dátà. Olùdámọ̀ràn láìsí ẹsẹ̀ máa ń kíyèsí wọn, ó sì máa ń pinnu bóyá kí ó tẹ̀lé e.

Àwọn aláìsàn kì í sábà sọ ohun tí wọ́n ń rò gan-an. Ṣíṣàyẹ̀wò ọ̀rọ̀ ni ìgbà tí wọ́n bá fi nǹkan sílẹ̀ láìmọ̀ọ́mọ̀ tàbí tí wọ́n bá yí padà. Dókítà onímọ̀ nípa ọpọlọ máa ń kọ́ láti kíyèsí àwọn àmì wọ̀nyí kí ó sì ṣe àwárí wọn pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ dípò kí ó máa tẹ̀síwájú.

Ṣíṣe àtúnṣe túmọ̀ sí ríran aláìsàn lọ́wọ́ láti rí ipò rẹ̀ láti ọ̀nà mìíràn — kìí ṣe láti gbójú fo àníyàn rẹ̀, ṣùgbọ́n láti fún un ní ojú ìwòye tí ó fún un ní àyè púpọ̀ láti ṣe nǹkan. O kò lè yí ohun tí ń ṣẹlẹ̀ padà nígbà gbogbo, ṣùgbọ́n o lè ran ẹnìkan lọ́wọ́ láti ní ìmọ̀lára tí ó yàtọ̀ nípa rẹ̀ nígbà míì.

Ṣíṣe àtúnṣe ≠ kíkọsílẹ̀. O gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ gbà pé o mọrírì ìrírí aláìsàn náà. Tún ṣe àtúnṣe lẹ́yìn ìfọ̀rọ̀rora-ẹni-wò—kì í ṣe dípò rẹ̀.

Ìbáṣepọ̀ àti ìṣàyẹ̀wò jẹ́ ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ tó rọrùn ṣùgbọ́n tó gbéṣẹ́ gan-an fún fífún àwọn aláìsàn ní ìsọfúnni. Ó ń dènà àìṣeéṣe fún gbogbo ènìyàn láti ṣàlàyé ìṣẹ́jú márùn-ún kí wọ́n sì béèrè pé "Ṣé ìyẹn dáa?" — èyí tí aláìsàn náà máa ń sọ pé "Bẹ́ẹ̀ ni" kódà nígbà tí wọn kò bá tíì lóye ohunkóhun.

Ìmọ̀ pàtàkì: Má ṣe béèrè pé "Ṣé ìyẹn yé mi?" — ó fẹ́rẹ̀ẹ́ máa ń jẹ́ "Bẹ́ẹ̀ ni." Dípò bẹ́ẹ̀, béèrè pé "Ṣé o lè sọ fún mi ní ọ̀rọ̀ ara rẹ ohun tí o máa ṣe tí X bá ṣẹlẹ̀?" Èyí fi òye gidi hàn, kì í ṣe fífọwọ́ kanlẹ̀ lásán.

Ríronú jinlẹ̀ túmọ̀ sí àkópọ̀ ohun tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ sọ — ní ọ̀rọ̀ tìrẹ —. Ó dún bí ohun tí ó rọrùn. Ní ìṣe, ó jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn irinṣẹ́ tó lágbára jùlọ nínú ìgbìmọ̀ náà, nítorí pé àwọn aláìsàn tí wọ́n nímọ̀lára pé wọ́n gbọ́ ọ̀rọ̀ wọn ní tòótọ́ máa ń ṣí ọ̀rọ̀ wọn payá, wọ́n sì lè gbẹ́kẹ̀lé ètò ìṣàkóṣo rẹ, wọ́n sì lè ṣe ohun tí wọ́n gbà.

Àròjinlẹ̀ máa ń dà bí ohun tí a ń ṣe nígbà tí a bá kọ́kọ́ ṣe é. Àwọn aláìsàn kì í ní ìrírí rẹ̀ bẹ́ẹ̀. Wọ́n máa ń ní ìrírí pé wọ́n ń tẹ́tí sí wọn — èyí sì ṣọ̀wọ́n tó láti jẹ́ ìtọ́jú ara rẹ̀.

Ọ̀nà tí a gbà pe nǹkan kan ní àkópọ̀ bí aláìsàn ṣe gbọ́ ọ àti bí ó ṣe ń dáhùn. Èyí kì í ṣe àrékérekè — ó jẹ́ ìpéye nínú ìbánisọ̀rọ̀. Ìlànà tó tẹ̀lé yìí jẹ́ ìtọ́sọ́nà tó wúlò tí a fi àkíyèsí ìṣègùn àti ìwádìí ìbánisọ̀rọ̀ ṣètìlẹ́yìn:

Ọpọlọ máa ń ṣe àgbéyẹ̀wò ohun tí o sọ, kì í ṣe ohun tí o kò sọ. Àwọn ìtọ́ni tí a pè ní àwọn ọ̀rọ̀ òdì nílò iṣẹ́ àfikún ìmọ̀, wọ́n sì máa ń rọrùn láti gbàgbé tàbí kí wọ́n yípadà.

Ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ tó wúlò ni èyí, kì í ṣe òfin ìmọ̀ nípa ọpọlọ tó ti wà tẹ́lẹ̀. Ìdí tó wà ní ìpìlẹ̀ rẹ̀ ṣe kedere: àwọn ìtọ́ni rere ṣe kedere, wọ́n sì ṣeé gbéṣẹ́ ju àwọn tí kò dára lọ. Fi èyí hàn àwọn aláìsàn gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ràn tó ṣe kedere, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ nípa ọpọlọ.

Ìyípadà ìmọ̀lára ni nígbà tí ìbànújẹ́ ọkàn aláìsàn bá dojúkọ ọ́ — tàbí sí àmì àrùn ara — nígbà tí ó bá bẹ̀rẹ̀ níbòmíràn. Aláìsàn tí ó bínú sí ọ lè bínú sí ipò wọn, ìdílé wọn, tàbí ara wọn. Aláìsàn tí ó ní àwọn àmì àrùn ara tí a kò ṣàlàyé lè máa ní àwọn ìmọ̀lára tí wọn kò tíì le dárúkọ.

Somatisation ni ilana ti a fi n ni iriri wahala ẹdun tabi ti ọpọlọ gẹgẹbi awọn aami aisan ti ara. Alaisan ti o ba n pada wa nigbagbogbo pẹlu orififo, didin àyà, tabi irora inu ti ko baamu deedee le jẹ ohun ti o ni irora. Dokita ti o ba n tọju aami aisan ti ara nikan yoo rii pe alaisan naa pada leralera — nitori a ko ti yanju aini ẹdun ti o wa ni ipilẹ.

Milton Erickson ló kọ́kọ́ ṣàlàyé ọ̀nà tí wọ́n gbà ń pè é ní ' Ọ̀rẹ́ mi John ', ó sì jẹ́ ọ̀nà láti fúnni ní ìmọ̀ràn tó ṣòro tàbí láti mú kí ìṣẹ̀lẹ̀ tó ń bani lẹ́rù wà ní ọ̀nà díẹ̀ — èyí tó mú kí ó rọrùn fún aláìsàn láti ronú nípa rẹ̀ láìsí pé ó dojú kọ ọ́ ní tààràtà.

Lò ó fún: Ṣíṣe àyẹ̀wò ìlera ọpọlọ láìsí àmì sí i, ṣíṣe àtúnṣe wíwá ìrànlọ́wọ́, ṣíṣàfihàn ìṣeéṣe ìjíròrò onímọ̀lára, jíjíròrò àwọn ọ̀nà ìtọ́jú tí aláìsàn lè má lè gbà.

Lo èyí pẹ̀lú ìrònújinlẹ̀. Tí a bá lò ó jù, ó máa pàdánù ìwà àdánidá rẹ̀. Aláìsàn kò gbọdọ̀ rò pé wọ́n ń tọ́jú òun — ó yẹ kí ó rò pé wọ́n ń fún un ní ojú ìwòye kan.